Sonsuz Şüphe: 40 Derste Obsesyonel

Ön söz müəllifin kitaba «Söyləmin parçaları» adını vermək istədiyini, sonra isə «Obsesyoneldən alınacaq dərslər» ideyasına gəldiyini bildirir. Abelhauser hər şeyi birdən demək istəyən, hər şeyi dəqiq söyləməyə çalışan, nəticədə heç nəyin eşidilmədiyi söyləmi obsesyonelin əsas xüsusiyyəti sayır. Bu, ön sözün özünün də tərzidir: uzun cümlələr, əlavə-əlavə dəqiqləşdirmələr, «və buna əlavə olaraq…» zənciri.

Müəllif iki mühüm şeyi başdan aydınlaşdırır. Birincisi, «nevroz» və «obsesyonel» onun üçün diaqnoz ya təhqir deyil, subyektin Başqası ilə, özü ilə və dünya ilə münasibətini quran psixi quruluşlardan biridir; yəni obsesyonel olmaq insan olmağın bir yoludur. İkincisi, kitab nə simptomlar kataloqu, nə də müalicə reseptidir: oxucu burada OKB üçün texnika tapmayacaq. Abelhauser «obsesyonel»i ruhi həyatı böyüdən böyüdücü şüşə kimi görür və «obsesyonelin məktəbində tələbə olmağı» təklif edir.

Ön sözün sonunda müəllif adı belə bağlayır: sonuncu başlıq «Sonsuz şübhə»dir, çünki obsesyonelin dünyasında başlanğıcda söz yox, şübhə var. Bir də «xəbərdarlıq» haqqında hekayə verir: cəsur kəşfiyyatçı cəngəllikdə uçurum üzərindəki körpüyə çatır, lövhədə «körpü eyni anda yalnız bir nəfərə dözür» yazılıb; o tək olduğu üçün keçir və körpü qırılır — çünki onun «bilik» çəkisi iki nəfər hesab olunur. Müəllif bundan «xəbərdarlıq düşməni sürətləndirir» nəticəsini çıxarır.

Birinci hissənin ilk dərsi «Bir zamanlar Qərbdə» filmindən bir səhnədir: xain Henry Fondanın oynadığı Frankı xəbərdar etməyə gəlir, Frank isə «sənə inanmıram, çünki həm çiyin bandı, həm kəmər taxırsan» deyir. Müəllif bunu obsesyonelin yalnız şübhəsi kimi yox, «strukturun» özünə şübhəsi kimi oxuyur: obsesyonel strukturun arzunu ödənilməmiş saxlamasına zəmanət verəcəyindən şübhə edir və onu təsadüfilik kəməri ilə «yedəkləməyə» çalışır. İsteriyadan fərqi: isterik strukturu sınayır, obsesyonel isə onu qoruyur.

İkinci dərs Lakanın iki düsturunu şərh edir: isterikin arzusu «ödənilməmiş», obsesyonelinki «mümkünsüz»dür. Müəllif bunu gündəlik dialoqla göstərir: obsesyonelə nə təklif etsəniz, o «çox istərdim, amma bu gün yox» deyəcək. Üçüncü dərs Freydin «Siçovul adam» ön sözündəki sətirlərə söykənir: obsesyonel nevrozun dili isteriya dilinin bir ləhcəsidir. Zəif tərəf odur ki, Lakan terminləri («Digəri», jouissance, struktur) izah edilmədən işlənir, oxucudan yaxınlıq tələb edir.

• Hər dərs 2–10 səhifədir, qısa vinyetkalarla başlayır və oxucunu mücərrəd nəzəriyyədə uzun saxlamır
• Nümunələr genişdir: Leone, Freyd, Edip, Hamlet və başqaları
• Müəllifin ironik, bəzən özünə gülən tonu ağır mövzunu yüngülləşdirir
• Uzun, əlavələrlə dolu cümlələr obsesyonelin söyləmini üslub səviyyəsində təqlid edir