Sonsuz Mutluluğun Sırları

Ön söz kitabın dünyagörüşünü açıq ortaya qoyur: insanın etdiyi hər şey Allah tərəfindən əvvəlcədən yazılıb, «ağıl nə qədər olsa da, insan qədərindən kənara çıxa bilməz». Yuvadan düşməyə çalışan quş balasını geri itələyən də, beşikdə birdən ağlayan körpənin ağlamasının səbəbi də görünməyən bir qüvvədir. Müəllif bildirir ki, kitabdakı hər mövzu, sitat və şeir Qurana və hədislərə əsaslanır, «amma bu, dini əsər deyil» — bu, həm də kitabın əsas ziddiyyətidir, çünki sonrakı fəsillərin böyük hissəsi məhz dini təbliğdir.

Kitabın ən güclü hissəsi avtobioqrafik bölmələrdir. 1947-ci ildə Trabzonun Araklı rayonunun Ayvadərə kəndində, yeddi uşaqlı dindar bir dülgərin ailəsində doğulan müəllif atasının onu hafiz etmək istədiyini, amma dostunun atasının təsiri ilə məktəbə yazıldığını danışır. Ən səmimi cümlələrdən biri bacıları haqqındadır: onlar məktəbə gedə bilməyiblər, «bu vicdan əzabını hələ də içimdə daşıyıram». Atası xəstələnəndə ailə 1960-cı ildə Samsunun Terme rayonuna köçür, 13 yaşlı uşaq seyyar satıcılıq edir, 17 yaşında ailənin təzyiqi ilə evləndirilir, əsgərliyə getməmiş iki uşaq atası olur.

1980–1993-cü illər müəllifin «zirvə» dövrüdür: reklam şirkəti, lüks evlər, maşınlar, Avropa səfərləri, iş, siyasət, sənət və idman dünyasından tanışlar. Amma o, bu həyatın qiymətini altı maddədə sadalayır və bu siyahı kitabın ən faydalı səhifəsidir: ailəyə vaxt ayıra bilməmək, daimi maliyyə gərginliyi, rəqiblərlə aramsız yarış, maraq üzərində qurulmuş etibarsız münasibətlər, gösteriş üçün israf və dini vəzifələrdən uzaqlaşma. Varlı, yaşlı tanışlarının «ciblərində dərmanla gəzdiyini» müşahidə etməsi də maraqlıdır.

1994-cü il iqtisadi böhranında iflas edəndə «saxta dostlar» və bəzi qohumlar yox olur, müəllif yuxusuzluq və ruh düşkünlüyü yaşayır. Dönüş nöqtəsi bir Ramazan gecəsi köhnə dostu Turhanın zəngidir: həmin gecə dəstəmaz alıb məscidə gedir və yenidən beş vaxt namaza başlayır. Televizor xarab olanda kitabxanasında illərdir açılmayan səkkiz cildlik Quran məal və təfsirini oxumağa başlayır və yazır ki, bütün ruhi problemləri «qısa zamanda öz-özünə sağalıb», siqareti də atıb. Bu şəxsi şahidlik səmimidir, amma oxucu nəzərə almalıdır ki, depressiya kimi problemlər hər kəsdə belə aradan qalxmır və peşəkar yardım tələb edə bilər.

Sonrakı fəsillərdə kitab xatirədən nəsihətə keçir: hər bölmə bir neçə ayə və ya hədislə başlayır, təfsirdən parçalar, müəllifin sadə qafiyəli şeirləri və qısa hekayələrlə davam edir. Dil səmimi, amma təkrarçıdır, ədəbi redaktə zəifdir. Kitab dini baxımdan müəllifin şəxsi yaşantısından qaynaqlanan bir «təbliğ» kimi oxunmalıdır; «xoşbəxtliyin sirləri»nə universal cavab axtaran oxucu burada yalnız bir dünyagörüşünü tapacaq.

• Səmimi, birinci şəxsdən danışılan həyat hekayəsi
• Hər bölmədə ayə, hədis və təfsir sitatları
• Müəllifin sadə qafiyəli şeirləri («Bir neçə sətirlik həyat», «Məhşər» və b.)