Karakteri Değiştirmek
Uyğundur
- Meditasiyanın beyinə təsiri ilə bağlı real elmi tədqiqatları populyar elmi dildə izləmək istəyənlərə
- "Fərqindəlik" bumunun marketinq şişirtmələrinə şübhə ilə yanaşan, sağlam skeptisizm axtaran oxuculara
- Daniel Qoulmanın "Emosional İntellekt" kitabını bəyənib onun elmi tədqiqat tərəfini görmək istəyənlərə
- İki müəllifin şəxsi, öz-tənqidi səsi ilə yazılmış "necə bura gəldik" hekayələrini maraqla oxuyanlara
Uyğun deyil
- Konkret addım-addım meditasiya təlimi və ya praktiki bələdçi axtaranlara
- Meditasiyanın sadəcə müsbət, şişirdilmiş faydalarını təsdiqləyən mətn gözləyənlərə (kitab əksinə, bu cür iddiaları tənqid edir)
- Ağır elmi metodologiya müzakirələrindən (nümunə ölçüsü, dəyişən qarışdırma) zövq almayanlara
Kitab 1970-ci illərin ortalarında Harvarddakı akademik düşmənçilik mühitinin təsviri ilə açılır. Riçard Devidson psixopatologiya seminarında qərib geyimi (rəngli toxunma qurşaq daxil) görən professordan "şizofreniyanın əlaməti qəribə geyim tərzidir" işarəli sözünü eşidir; elmi tezisini meditasiyaya həsr etmək istədiyini deyəndə isə "bu karyeranı bitirən addım olar" cavabını alır. Daniel Qoulmanın klinik psixologiya professoru isə mantra təkrarını "bok-bok-bok deməyi kəsə bilməyən" obsessiv xəstələrlə müqayisə edir. Müəlliflər bunu Timoti Liri və Riçard Alpertin (LSD skandalı ilə Harvarddan qovulan tədqiqatçılar) kölgəsində yaşanan institusional "post-travmatik" reaksiya kimi izah edir.
Bu düşmən mühitə baxmayaraq, müəlliflər "dəyişdirilmiş xarakter xüsusiyyəti" konsepsiyasını təqdim edir — meditasiyanın yalnız məşq zamanı yaratdığı keçici hal deyil, gündəlik davranışı formalaşdıran davamlı dəyişiklik. Bu, kitabın mərkəzi ideya ayrımını — "geniş yol" (stress azaltma, iş performansı kimi tədqiq olunan, sosial mediada "virus kimi yayılan" gündəlik faydalar) və "dərin yol" (ənənəvi mənəvi məqsəd olan, altruizm və şəfqət kimi daha dərin, uzunmüddətli dəyişikliklər) arasındakı fərqi — qurur.
2000-ci ildə Viskonsin-Medison Universitetində Dalay Lama ilə "yıxıcı emosiyalar" mövzusunda elmi dialoq zamanı Dalay Lama Devidsona birbaşa müraciət edir: onun ənənəsi yıxıcı emosiyaları əhliləşdirmək üçün əsrlərlə sınanmış geniş praktika yelpazəsinə malikdir — bəs niyə bunlar dini bəzəklərindən təmizlənib laboratoriyada ciddi sınaqdan keçirilmir? Müəlliflər bu "meydan oxumanın" kitabdakı tədqiqatın ümumi istiqamətini müəyyənləşdirdiyini yazır, elə həmin gecə şam yeməyində planlaşdırmağa başlayaraq.
Fəsil "Svami X" adlı ibrətamiz bir epizodla davam edir: 1970-lərdə Harvarda müraciət edən, yoga gücünü elmi sınaqdan keçirmək istəyən bir "svami" qan təzyiqini istənilən istiqamətdə "idarə edə bildiyini" iddia edir, amma real testlərdə əksinə hərəkət edir və nəticədə ürəyini təhlükəli atrial fibrilyasiya vəziyyətinə salır. Sonradan bu adamın həqiqətən ailəsini tərk edib sərvət qazanmağa gələn keçmiş ayaqqabı fabriki müdiri olduğu üzə çıxır — müəlliflər bunu meditasiya sənayesindəki sonrakı şişirdilmiş marketinq nümunələrinin erkən xəbərçisi sayır.
Fəslin sonunda müəlliflər müasir "fərqindəlik" bumuna qarşı sərt elmi tənqid yönəldir: geniş sitat gətirilən amiqdala kiçilməsi tədqiqatının etibarsız ölçmə metodundan istifadə etdiyini, "yavaşlayan qocalma" araşdırmasının isə meditasiyanı xüsusi diyet və intensiv idmanla qarışdıraraq təmiz nəticə vermədiyini göstərirlər. 1970-lərdə mövzuda "bir əlin barmaqları qədər" məqalə olduğu halda, 2016-da illik nəşr sayının 1.113-ə çatdığı qrafiklə göstərilir — sahənin partlayışı elmi ciddiyyətin də eyni templə artmadığı xəbərdarlığı ilə müşayiət olunur.
- İki müəllif "biz" səsi ilə, öz elmi karyeralarının şəxsi, özünütənqid dolu tarixçəsini nəql edir — nadir hallarda populyar elmi kitablarda görülən açıqlıq
- Struktur fəsil sonlarında "Ufak Bir Özet" (Qısa xülasə) bloku ilə oxucunu istiqamətləndirir, elmi ciddiyyəti populyar formatla birləşdirir
Eyni müəllifin populyar elmi janrının əsas əsəri, bu kitabdakı akademik səsin mənbəyi
Buddist meditasiya praktikalarına təkamül-psixologiyası prizmasından baxan oxşar elmi-fəlsəfi yanaşma
11-ci fəsildə Tibet rahibi Mingyur Rinpoçe Davidson-un laboratoriyasına gəlir: başına 256 sensorlu EEG başlığı taxılır, qırxılmış başın dərisi qalınlaşdığı üçün bu iş gözləniləndən çətin olur. 12-ci fəsil kitabın «gizli xəzinəsi»ni açır: illərlə meditasiya edən yogilərin beynində qamma dalğaları saniyənin hissələri yox, dəqiqələrlə və beynin geniş bölgələrində eyni ritmlə davam edir. Müəlliflərin sözü ilə, heç bir laboratoriya bunu əvvəllər qeydə almamışdı — və bu, keçici hal yox, həqiqi «dəyişmiş xüsusiyyət»dir.
Bir həftə eyni təlimi keçən yeni başlayanların beynində belə fərq tapılmır. 13-cü fəsil faydaları üç səviyyəyə bölür: yeni başlayanlar (adətən 100 saatdan az; səkkiz həftədə təxminən 30 saatlıq təcrübədən sonra amiqdalanın aktivliyi azalır, amma təcrübə davam etməsə, effektlərin qalması çətindir), uzunmüddətli praktikantlar (təxminən 1 000–10 000 saat) və sayca çox az olan yogilər. Müəlliflər fikri Milarepa-nın tapmacası ilə yekunlaşdırır: «Əvvəldə heç nə gəlmir, ortada heç nə qalmır, sonda heç nə getmir».
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
