Acıyı Yutmak — Travma Sonrası Stres Bozukluğunu Tanımlamak, Anlamak ve Bununla Başa Çıkmak
Uygun
- Travma ve TSSB hakkında sade, akademik olmayan bir dille ilk bilgiyi edinmek isteyenlere
- Yaşadığı zorluğun «travma sayılıp sayılmadığını» anlamaya çalışanlara ve yakınlarına
- Kati Morton'ın videolarını izleyen ve sohbet tonunu sevenlere
Uygun değil
- Derin klinik veya bilimsel analiz arayanlara
- Yazarın kişisel görüşlerinin (örneğin DSM'ye itirazının) bilimsel uzlaşı gibi sunulmasından rahatsız olanlara
- Terapinin yerini tutacak adım adım bir program bekleyenlere
Girişte Morton kitabı neden yazdığını açıkça söylüyor: dokuz yılı aşkın süredir çevrimiçi içerik üretiyor ve birinin ona «yaşadığım şey travma sayılır mı?» diye yazmadığı tek bir gün olmamış. Ona göre TSSB'yi anlamak için gereken bilgi yalnızca bir uzmana para verebilenlerin elinde kalmamalı. Dikkat çekici bir itiraf da var: «kendimi bir travma uzmanı olarak görmüyorum» — kariyeri yeme bozuklukları ve kendine zarar verme üzerine kurulu, travmaya ise hastalarının sorunlarının kökünü ararken gelmiş.
İkinci bölüm TSSB'nin tarihiyle açılıyor: Birinci Dünya Savaşı'nda «mermi şoku» denen semptomlar, İngiliz ordusunun psikolog Charles Myers'ı araştırmakla görevlendirmesi ve cepheye yakın hızlı müdahale birlikleri. Ardından yazar Bessel van der Kolk'un «Beden Kayıt Tutar» kitabına dayanarak travmanın yalnızca askerlerin sorunu olmadığını gösteriyor: ABD'de her beş kişiden birinin çocukken cinsel tacize uğradığı, çocukların dörtte birinin ebeveynleri tarafından iz bırakacak kadar dövüldüğü gibi istatistikler bölüme ağır bir arka plan oluşturuyor.
Bölümün merkezinde DSM-5'in TSSB kıstasları duruyor: travmatik olayı doğrudan yaşamak, başkasının başına gelirken tanık olmak, yakın birinin başına geldiğini öğrenmek ya da — acil müdahale ekipleri, polisler gibi — tiksindirici ayrıntılara tekrar tekrar maruz kalmak. Morton semptom kümelerini tek tek açıyor: davetsiz anılar ve kabuslar (geçmişe dönüşleri «bir fotoğraf albümüne bakmak» gibi anlatması yerinde), kaçınma, travmayla ilgili hafıza kaybı ve olumsuz düşünceler, aşırı tepkiler ve dissosiyasyon (duyarsızlaşma ve derealizasyon). Dil sade, açıklamalar hasta ve izleyici hikayeleriyle canlandırılıyor.
En tartışmalı nokta da burada. DSM elektronik medya, televizyon veya resimler yoluyla maruz kalmayı (iş gereği değilse) kıstas saymıyor; Morton ise buna «kesinlikle katılmadığını» yazıyor ve bunu sosyal medyanın 2013'ten beri değişmesiyle gerekçelendiriyor. Bu, birinci bölümdeki «sosyal medya ortak travmamızdır» teziyle uyumlu, ama bilimsel bir argümandan çok kişisel bir tutum ve okur bunu böyle almalı.
Bölümün en faydalı kısmı «büyük T» ve «küçük t» travmaları ayrımı. Yazar travma uzmanı meslektaşı Dr. Alexa Altman'ın açıklamasını aktarıyor: büyük T — ağır kaza, afet, saldırı gibi yaşamı tehdit eden olaylar, bir «tsunami»; küçük t — iş kaybı, boşanma, kronik hastalık gibi baş etme kapasitesini aşan olaylar, arka arkaya gelen «büyük dalgalar». Morton'ın mutlu bir çocukluk geçirmiş ama birden dissosiyasyon yaşamaya başlayan arkadaşının hikayesi — taşınma, iki büyükannenin art arda ölümü ve uzun bir ilişkinin bitmesi — bu fikri etkili biçimde gösteriyor.
Eleştirel notlar: bölüm sonundaki anket («son altı aydan bir yıla kadar gerginlik yaratan olaylar yaşadınız mı?», «iş durumunuzda değişiklik oldu mu?») o kadar geniş ki neredeyse her yetişkin birkaç soruya «evet» der; birden fazla «evet»i küçük travma işareti saymak travma kavramını gündelik strese kadar genişletme riski taşıyor. Kitap akademik değil — kaynaklar az ve bir kısmı popüler kaynaklar. Türkçe çeviri akıcı ama bazı cümleler karışık (örneğin DSM'nin yeni baskısının «2013'te sosyal medyada yayınlandığı» ifadesi). Yine de bölüm, TSSB'yi ilk kez öğrenen okur için sıcak ve anlaşılır bir rehber ve her fırsatta bir uzmana başvurmayı önererek sorumlu kalıyor.
- Hasta, izleyici ve arkadaş hikayeleriyle canlandırılmış sohbet tonu
- Her bölümün sonunda «Temel Fikirler» listesi
- Öz değerlendirme anketleri ve dipnot kaynakları
Morton'ın da dayandığı, travma ve beden üzerine temel kitap
Çocukluk travmasından kaynaklanan karmaşık TSSB üzerine daha yapılandırılmış bir çalışma kitabı — sitemizde incelemesi var
Erken travmaya daha derin, psikanalitik bir bakış — sitemizde incelemesi var
Bölümün en yararlı kısmı «büyük T» ve «küçük t» travmaları ayrımıdır. Yazar meslektaşı Alexa Altman'ın açıklamasını getirir: büyük T — ağır kaza, felaket, saldırı gibi yaşamı tehdit eden olaylar, «tsunami»; küçük t — iş kaybı, boşanma, kronik hastalık gibi baş etme gücünü aşan olaylar, arka arkaya gelen «büyük dalgalar».
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
