Marksizm — Sınıflar Savaşı
Uygun
- Marx'ın hayatı ve Komünist Manifesto'nun içeriğiyle ilk kez tanışmak isteyenlere
- 19. yüzyıl işçi hareketi, 1848 devrimleri ve Paris Komünü hakkında kısa bir kronoloji arayanlara
- Serinin «Kapitalizm» ve «Faşizm» ciltlerini okuyup ideolojiler arasında karşılaştırma yapmak isteyenlere
Uygun değil
- Marksizme dengeli, eleştirel ya da akademik bir bakış arayanlara
- «Kapital»in iktisat kuramını ayrıntılı öğrenmek isteyenlere — bu bölüm esas olarak yazılış tarihini anlatıyor
- 20. yüzyıl sosyalist deneyiminin ve çöküşünün çözümlemesini bekleyenlere
Bölüm sade ve anlaşılır bir şemayla açılıyor: sınıf mücadelesi tek tek «kışkırtıcıların» icadı değil, ücretli emeğin kendisinden doğan bir pratik. İşçilerin en basit mücadelesi üç talep etrafında şekilleniyor — ücretlerin artırılması, ücrette indirim yapılmadan iş saatlerinin kısaltılması ve örgütlenme özgürlüğü. Kitap buna ilginç bir tarihsel ayrıntı da ekliyor: grevin daha eski Mısır'da ve eski Çin'de, birinci yüzyılda Roma egemenliğindeki Mısır'da belgelendiğini yazıyor. Ardından grevin örgütlenmesinde sınıf dayanışmasının ve yardım sandıklarının nasıl doğduğu anlatılıyor.
Sonra bölüm siyasi işçi hareketinin ilk biçimlerine geçiyor: Fransız Devrimi'nde Gracchus Babeuf'ün «Eşitler Komplosu», İngiltere'de London Corresponding Society, Napolyon Savaşları'ndan sonra genel oy hakkı için kurulan lig ve nihayet Çartist parti. Kitabın olgusal zayıflığı ilk kez burada görünüyor: Peterloo katliamı 1817'ye tarihleniyor, oysa olay 1819'da yaşandı. Bu tür hatalar kitap boyunca tekrarlanıyor — örneğin Komünist Manifesto'nun tarihi bir yerde 1848, birkaç sayfa sonra 1847 olarak veriliyor, «Kapital»in baskısı ise «29 Nisan 1967»ye düşüyor.
Ütopik sosyalizm kısmı bölümün en dengeli yeri. Saint-Simon, Fourier ve Owen'ın fikirleri — kapitalizmi israfçı, adaletsiz ve plansız bir sistem olarak görmeleri, üretim araçlarının ortak mülkiyetini önermeleri — açıkça özetleniyor; «ütopik» adının onlara sonradan Marksist gelenek tarafından verildiği ve bunun Marx'ın kendi sosyalizmini «bilimsel» olarak nitelemesiyle ilgili olduğu da belirtiliyor. Huberman'ın «nereye gitmek istediklerini biliyorlardı ama oraya nasıl gidileceğini bilmiyorlardı» tespiti yerinde kullanılmış.
«Marksist teorinin doğuşu» kısmı ise dürüst bir notla başlıyor: sınıf ve sınıf mücadelesi kavramlarını Marx ve Engels keşfetmedi, onlardan önce ütopik sosyalistler ve Thierry, Guizot gibi burjuva tarihçiler kullanmıştı. Ancak bundan sonra metin betimlemeden propagandaya geçiyor: Manifesto «proletaryanın sınıf bilincinin üstün biçimi» olarak sunuluyor ve bölümün geri kalanı Manifesto'nun kendi metninden — «Avrupa'da bir heyula kol geziyor» girişinden ve «Burjuvalar ve Proleterler» kısmından — uzun alıntılardan oluşuyor. Kaynak metni okumak yararlı, ama yazarın çözümlemesinin yerini tutmuyor.
Okuduğumuz diğer bölümler de aynı sorunu gösteriyor. Biyografi bölümü Marx'ı «gelmiş geçmiş en büyük düşünürlerden biri» olarak anıyor, Komünist Birlik'ten uzaklaşanları ise «dönekleşen» ve «kaypaklaşan» unsurlar olarak betimliyor ve metnin bugünkü «işçi sınıfı devrimcileri için» önemini vurguluyor; «Kapital» bölümü iktisat kuramını değil, kitabın yazılış ve basım tarihini anlatıyor; üçüncü bölümün büyük kısmı Lenin'in ünlü «Marksizmin üç kaynağı» yazısından alıntı. Marx ailesinin adının değiştirilmesiyle ilgili cümle ise «Herschel» adını Karl Marx'ın kendi adıymış gibi okutuyor, oysa bu, babası Heinrich Marx'ın doğum adıydı.
Sonuçta kitap Marksizmin klasik metinlerine ve 19. yüzyıl işçi hareketinin kronolojisine bir giriş olarak belli ölçüde yararlı, ama arka kapakta vaat edilen sorulara — Marksizm nasıl kayboldu, nasıl yeniden doğabilir, sol entelijansiya nerede hata yaptı — cevap vermiyor; Sovyetler Birliği'nin dağılması iki cümleye sığdırılmış. Konuyu ciddi öğrenmek isteyen okura kitabın kendi kaynakçasındaki Hobsbawm ve Mandel gibi yazarlara doğrudan başvurmasını ve bu cildi serinin diğer ideoloji kitaplarıyla karşılaştırmalı okumasını öneriyoruz.
- Dokuz kısa bölüm ve kenar sütunlarda kişilerin kısa biyografileri
- Komünist Manifesto'dan uzun bölümler
- Sonda yazar ve çevirmen kaynakçaları
Aynı seriden, Marksizmin eleştirdiği sistem üzerine — sitemizde incelemesi var
Aynı seriden, 20. yüzyılın başka büyük bir ideolojisi üzerine — sitemizde incelemesi var
Marksist iktisada yakın bir iktisatçının kalkınma görüşlerine akademik bir yaklaşım — sitemizde incelemesi var
«Marksist kuramın doğuşu» bölümü dürüst bir notla başlar: sınıf ve sınıf mücadelesi kavramlarını Marx ve Engels keşfetmemiştir, onlardan önce ütopik sosyalistler ve Thierry, Guizot gibi burjuva tarihçileri kullanmıştır. Bundan sonra metin Manifesto'yu «proletaryanın sınıf bilincinin en yüksek biçimi» olarak sunar ve bölümün kalanı Manifesto'nun kendi metninden uzun alıntılardan oluşur.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
