Hep Aynı Yerde Takılıyorum
Uygun
- İlişkilerde ve hayatta aynı sorunların tekrar ettiğini hissedip nedenini düşünmek isteyenlere
- Ebeveynlere ve ebeveyn olmaya hazırlananlara: kitap çocukluk deneyimlerinin yetişkinlikte nasıl yansıdığını gösteriyor
- Şema terapiyle tanışmak isteyen, yalın dille yazılmış bir giriş arayanlara
Uygun değil
- Klinik, bilimsel ve kanıta dayalı bir psikoloji kitabı arayanlara: açıklamalar popüler düzeyde
- Tanı ve tedavi planı bekleyenlere: kitapta şemayı fark etmeye yönelik öneriler var ama terapi yok
- Ağır çocukluk istismarı ve terk edilme travması yaşamış kişilere tek kaynak olarak: metin bu konulara değiniyor ve bazı yerlerde profesyonel desteğe yönlendiriyor
Kitap «kendiniz hakkındaki fikirleriniz» listesiyle açılır: «hayır demekte güçlük çekiyorum», «başkalarının ihtiyaçları için kendimi feda ediyorum», «kendime güvenim eksik», «hayatımın kontrolü başkalarının elinde gibi hissediyorum», «garip bir boşluk duygusu hissediyorum». Yazar bunları çocuklukta oluşmuş olumsuz inançlar olarak adlandırır: kişiliğimiz anne karnında başlayarak aile ortamında şekillenmiştir, bilinçdışı her şeyi anbean kaydetmiştir; çocuk muhakeme edemediği için ona söyleneni inanmıştır. «Becerikli/beceriksiz, akıllı/aptal, erkekler aldatır, para zor kazanılır, babana bile güvenme» gibi sözler bilinçdışının derinliklerinde inanç-şemalara dönüşür.
Şemalar «kendimizi ve çevreyi anlamamıza yardımcı olan, duygu ve düşünce barındıran bilişsel yapılar»dır. Yazar zihni «kullanım kılavuzunu okumadığımız çok gelişmiş bir bilgisayar» gibi sunar: virüs programı (engelleyici şemalar) yoksa ondan istenen verimi alamayız. Sonra «bilinçdışı nedir?» sorusunu Mesnevi'deki fil ve altı görme engelli hikâyesiyle ele alır: her biri filin bir yerini tutup farklı tarif eder, bütünsel resim yoktur. Bilinçdışı Freud'un «buzdağının görünmeyen kısmı»dır; bilinç kortekste, bilinçdışı subkortekste yer alır ve bağımsız çalışır.
«Bilinçdışının çalışma prensipleri» on maddeyle verilir: çocukluk deneyimlerini referans alır (gözlüklü ve yüksek sesli dayısından korkan çocuk gözlüklü erkek görünce annesinin boynuna sarılır), güvenliğimiz için elinden geleni yapar, bir-iki deneyimden genelleme yapar (kedi tırmalamış — «bütün kediler zararlı»), karşılanmamış ihtiyaçları sağlıksız yollarla karşılayabilir (yemekle teselli), bilinen seçeneği tercih eder, yarım kalmış hikâyeleri tamamlamaya çalışır, eşleşmeler aracılığıyla öğrenir, problem çözmeye odaklıdır, uzun süreli bellek kapasitesi vardır ve zaman kavramı yoktur. Sonuncusu terapide yararlıdır: travmatik anıları yeniden işlemek mümkündür.
«Şemalar ne zaman oluşmaya başlar?» bölümünde yazar prenatal ve perinatal psikolojiyi örnek verir: hamilenin stresi kortizol ve adrenalinle bebeğe geçer; Bükreş'te «Erken Müdahale Projesi»nin (Charles Nelson) yetimhane çocuklarının beyninde anomaliler bulması; erken dönem uyum bozucu şemaların depresyon, kaygı, sosyal fobi ve yeme bozukluklarıyla ilişkisi. Üslup sade ve örneklidir; zayıf yanı bazı iddiaların (örneğin bilinçdışının «Google gibi» çalışması) basitleştirilmiş olması ve araştırma alıntılarının kısa verilmesidir.
- Bölümler şemaları tek tek tanıtır, her biri örnek ve alıştırmalarla biter
- Soyut kavramlar gündelik örneklerle (bilgisayar, Google, soba, Merve) açıklanır
- Her şemanın belirtileri kısa listelerle verilir
- Yazar okura doğrudan seslenir ve bireysel alıştırma önerir
Şema terapinin temel popüler kitabı; yazarın atıf yaptığı ana kaynak
Bağlanma tipleri ve ilişkilerde tekrar eden kalıplar üzerine kitap
Ebeveyn ilişkilerinin yetişkinlikteki etkisini anlatan kitap
Bölümün sonunda yazar «engelleyici şemalar» kavramını tanımlar: şemalar hayatta kalmak ve tehlikeden korunmak için gereklidir, ama bazıları yaşam kalitesini düşürür, endişe, öfke, üzüntü gibi olumsuz duyguları sık tetikler, özgüveni ve yakın ilişkileri zedeler. Örnek: 4–5 yaşındaki Merve babasına «ben büyüyünce seninle evleneceğim» der, baba onu iter, anne «terbiyesiz» deyip poposuna şaplak atar ve odasına gönderir. Merve suçluluk hisseder, «erkeklere sarılmak kötü», «duygularımı bastırmalıyım» gibi inançlar oluşabilir — yetişkinlikte ilişkiden kaçınma, cinsel problemler ve partnerine yapışma gibi sonuçlara yol açabilir. Yazar aynı aile için farklı, bilgili ebeveyn varyantını da anlatacağını söyler.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
