Hep Aynı Yerde Takılıyorum
Uyğundur
- Münasibətlərdə və həyatda eyni problemlərin təkrarlandığını hiss edib səbəbi üzərində düşünmək istəyənlərə
- Valideyn olanlara və olmağa hazırlaşanlara: kitab uşaqlıq təcrübəsinin böyüyəndə necə təzahür etdiyini göstərir
- Şema terapiyası ilə tanış olmaq istəyən, sadə dillə yazılmış giriş axtaranlara
Uyğun deyil
- Klinik, elmi və sübuta əsaslanan psixologiya kitabı axtaranlara: izahlar populyar səviyyədədir
- Diaqnoz və müalicə planı gözləyənlərə: kitabda şema tanımaq üçün öneriləri var, amma terapiya yoxdur
- Ağır uşaqlıq zorakılığı və tərk edilmə travması olanlara tək mənbə kimi: mətn bu mövzulara toxunur və bəzi yerlərdə peşəkar dəstəyə yönləndirir
Kitab «özünüz haqqında fikirləriniz» siyahısı ilə açılır: «yox demək mənə çətindir», «başqalarının ehtiyacları üçün özümü qurban verirəm», «özümə inamım azdır», «həyatımın nəzarəti başqalarının əlindədir kimi hiss edirəm», «qəribə boşluq hissi var». Müəllif bunları uşaqlıqda formalaşmış mənfi inanclar adlandırır: şəxsiyyətimiz ana bətnindən etibarən ailə mühitində formalaşıb, şüuraltı hər şeyi saniyə-saniyə qeyd edib; uşaq mühakimə edə bilmədiyindən ona deyilənə inanıb. «Bacarıqlı/bacarıqsız, ağıllı/axmaq, kişilər aldadır, pul çətin qazanılır, atana da etibar etmə» cümlələri şüuraltının dərinliyində inanc-şemalara çevrilir.
Şemalar «özümüzü və ətrafı anlamağa kömək edən, duyğu və düşüncə daşıyan koqnitiv strukturlar»dır. Müəllif zehni «istifadə qaydası oxunmamış çox inkişaf etmiş kompüter» kimi təqdim edir: virus proqramı (maneəedici şemalar) yoxdursa, ondan istənilən səmərəni ala bilmirik. Sonra «şüuraltı nədir?» sualını Mövlanadakı fil və altı kor hekayəsi ilə ələ alır: hər kor filin bir hissəsini tutub fərqli tərif verir, bütöv şəkil yoxdur. Şüuraltı Freydin «aysberqin görünməyən hissəsi»dir, şüur isə korteksdə, şüuraltı alt korteksdə yerləşir və müstəqil işləyir.
«Şüuraltının iş prinsipləri» on bəndlə verilir: uşaqlıq təcrübəsini istinad kimi götürür (gözlüklü və yüksək səsli dayıdan qorxan uşaq gözlüklü kişi görəndə anasının boynuna sarılır), təhlükəsizliyimiz üçün hər şeyi edir, bir-iki təcrübədən ümumiləşdirir (pişik cırmaqlayıb — «bütün pişiklər zərərlidir»), ödənilməmiş ehtiyacları sağlamsız yollarla ödəyə bilər (yeməklə təsəlli), tanış variantı seçir, yarımçıq hekayələri tamamlamağa çalışır, uyğunlaşdırma ilə öyrənir, problemləri həll etməyə fokuslanır, uzun müddətli yaddaşa malikdir və zaman anlayışı yoxdur. Sonuncu xüsusiyyət terapiyada yararlıdır: travmatik xatirələri yenidən işləmək mümkündür.
«Şemalar nə vaxt formalaşır?» bölməsində müəllif prenatal və perinatal psixologiyanı misal gətirir: hamilə qadının stresi kortizol və adrenalin vasitəsilə uşağa keçir; Buxarestdə «Erken Müdaxilə Layihəsi»nin (Charles Nelson) uşaq evi uşaqlarının beynində pozuntular tapması; erkən uyumsuz şemaların depressiya, narahatlıq, sosial fobiya və yemək pozuntuları ilə əlaqəsi. Üslub sadə və nümunəlidir; zəif tərəfi bəzi iddiaların (məsələn, şüuraltının «Google kimi» işləməsi) sadələşdirilmiş olması və tədqiqat sitatlarının qısa verilməsidir.
- Fəsillər şemaları bir-bir tanıdır, hər biri nümunələr və məşqlərlə bitir
- Mücərrəd anlayışlar gündəlik nümunələrlə (kompüter, Google, soba, Merve) izah olunur
- Hər şemanın əlamətləri qısa siyahılarla verilir
- Müəllif oxucuya birbaşa müraciət edir və fərdi məşq təklif edir
Şema terapiyasının əsas populyar kitabı; müəllifin istinad etdiyi ana mənbə
Bağlanma tipləri və münasibətlərdə təkrarlanan nümunələr haqqında kitab
Valideynlə münasibətlərin böyüklərdə təsirini izah edən kitab
Fəslin sonunda müəllif «maneəedici şemalar» anlayışını tərif edir: şemalar həyatda qalmaq və təhlükədən qorunmaq üçün lazımdır, lakin bəziləri həyat keyfiyyətini aşağı salır, narahatlıq, qəzəb, kədər kimi mənfi duyğuları tez-tez tetikləyir, özünə inamı və yaxın münasibətləri zədələyir. Nümunə: 4–5 yaşlı Merve atasına «böyüyəndə səninlə evlənəcəyəm» deyir, ata onu itələyir, ana «terbiyəsiz» deyib şapalaq vurur və otağa göndərir. Merve günahkarlıq hiss edir, «kişilərə sarılmaq pis», «hisslərimi basdırmalıyam» kimi inanclar formalaşa bilər — yetkin yaşda yaxın münasibətdən qaçmaq, cinsi problemlər və partnyora yapışmaq kimi nəticələrə yol aça bilər. Müəllif eyni ailə üçün başqa, məlumatlı valideyn variantı da yazacağını bildirir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
