Kapitalizm — Tüketim Varlığı
Uygun
- Kapitalizm ve tüketim toplumu üzerine kısa bir giriş arayanlara
- Sosyoloji ve iktisat öğrencilerine ilk özet olarak
- Veblen, Baudrillard, Bauman gibi isimleri bir arada görmek isteyenlere
- Serinin diğer kitaplarını okuyanlara
Uygun değil
- Dengeli, farklı görüşleri karşılaştıran bir ekonomik analiz bekleyenlere
- Rakamlar, istatistik ve somut ekonomik örnekler arayanlara
- Dağınık, editörlüğü zayıf metinlerden yorulanlara
Bölüm makroekonomik bir arka planla açılıyor: Kuzey ülkelerinin bunalımı, yoğun birikim rejimlerinin yol açtığı eksik tüketim, kâr oranlarının düşmesi ve Keynesçi politikaların sona ermesiyle gelişmekte olan ülkelerin yeniden dağıtım ve planlama işlevlerini yitirmesi. Ardından Fordizm açıklanıyor: Taylorizm'in gelişkin bir türü olan bu model üretimle kitlesel tüketimi birbirine bağlamış, sendikaları ve toplu pazarlığı güçlendirmiş, ama aynı zamanda ücretli emeği yalnızca fabrikada değil, tüketim de dahil yaşamın her alanında sermayenin yönetimine tabi kılmış.
Kitabın ana tezi buradan doğuyor: İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra kapitalizm desteğini üretimden tüketime kaydırmış ve insanlardan çalışmadan arta kalan zamanı tüketime harcamalarını istiyor. Medya bu «hegemonik» değerleri kitlelere ulaştıran en etkili araç olarak gösteriliyor. Bir zamanlar seçkinlere ait olan tüketim «demokratikleşmiş», ama seçenek bolluğu karışıklık, tatminsizlik ve mutsuzluk yaratıyor; «her şeyin en iyisini hak ediyorsun» mesajıyla şımartılan tüketici haz arayışında «tüketim kölesi»ne dönüşüyor. Bu cümleler bölümün tonunu açıkça gösteriyor: bilgiden çok tutum var.
«İhtiyaç» kısmı bölümün en dolu yeri. İhtiyacın farklı tanımları veriliyor, ardından 14. yüzyıl düşünürü İbn Haldun'un «Umran» kuramında ihtiyacın toplumu göçebe hayattan yerleşik hayata ve medeniyete taşıyan itici güç olduğu açıklanıyor. Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi sunuluyor ve ilginç bir not düşülüyor: tüketim toplumunda insanlar ihtiyaçlarını Maslow'un basamak sırasıyla karşılamıyor. Veblen'in 1899 tarihli «Aylak Sınıfın Teorisi»ndeki «gösterişçi tüketim» kavramı — statüyü göstermek için zenginliği sergilemek — ise bugün de güncel.
Bauman'ın görüşleri de iyi seçilmiş: bireyin ihtiyacıyla pazarın sunduğu arasında «tavuk-yumurta» ilişkisi var, «ötekine karşı sorumluluk» yerini «kendine karşı sorumluluğa» bırakıyor ve «Bunu hak ettin», «Kendini biraz şımartmayı hak ediyorsun» gibi ifadeler ahlak alanından aşırılıp tüketimi meşrulaştırmak için kullanılıyor. «Tüketim» kısmında Raymond Williams'a göre «tüketmek» sözcüğünün ilk anlamı — «tahrip etmek, israf etmek, bitirmek» — Baudrillard'ın tüketimi «bir ahlak ve toplumsal değerler sistemi» olarak tanımlaması, de Certeau'nun «tüketicilerin üretimi» fikri ve Weber'in sosyal statü kavramı sıralanıyor.
Ancak bölümün zayıf yanları da bir o kadar açık. Metin farklı tez ve makalelerden kesip yapıştırılmış gibi: kenar sütundaki biyografik notlar ana metne karışıyor, «Maslaw» gibi yazım hataları, «1 4. yüzyıl» gibi dizgi hataları var. Daha ciddisi, denge yok: kapitalizmin tüketiciyi «esir ettiği», medyanın «hegemonik ideolojiyi kanıksattığı» söyleniyor, ama bu iddialara karşı argümanlar, tüketimin refah ve seçim özgürlüğüyle ilişkisi, ampirik veriler neredeyse hiç verilmiyor. Düşünürler de kendi aralarında tartıştırılmıyor, yalnızca sırayla alıntılanıyor.
Sonuçta bu bölüm tüketim toplumu eleştirisinin temel isimlerini ve kavramlarını bir arada görmek için faydalı bir «harita». Konuya ilk kez bakan okur buradan Veblen, Baudrillard ve Bauman'ın kendilerine geçmek için yön bulabilir. Ama kapitalizmi nesnel biçimde anlamak isteyen okur bu kitabı tek kaynak olarak değil, bir tarafın bakışı olarak okumalı.
- Kısa bölümler ve renkli görseller
- Kenar sütunlarda düşünürlerin kısa biyografileri
- Sosyoloji ve iktisat klasiklerinden alıntılar
- Kitabın sonunda kaynakça ve çevirmenin kaynakları
Sömürgecilik ve kalkınma iktisadına ciddi akademik bir bakış — sitemizde incelemesi var
Batı ekonomik hegemonyasının eleştirisine tarihsel-coğrafi bir yaklaşım — sitemizde incelemesi var
Aynı seriden, aynı format ve çevirmenle — sitemizde incelemesi var
Okunan kısımda Bauman'ın düşünceleri seçilmiştir: bireyin ihtiyacıyla pazarın önerisi arasında «tavuk-yumurta» ilişkisi vardır, «başkasına karşı sorumluluk» yerini «kendine karşı sorumluluğa» bırakır ve «Buna layıksın», «Kendini biraz şımartmayı hak ediyorsun» gibi ifadeler ahlak alanından çalınıp tüketimi haklı çıkarmak için kullanılır. «Tüketim» bölümünde Raymond Williams'ın «tüketim» sözcüğünün ilk anlamına dair notu yer alır.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
