Bizi Öldürmeyen Şey Güçlendirir mi?
Uyğundur
- Faciə, xəstəlik və ya itkidən sonra «bu məni gücləndirməlidir» təzyiqini hiss edənlərə
- Reportaj və memuar üslubunda yazılmış, real insan hekayələrinə əsaslanan psixoloji kitabları sevənlərə
- Travmadan sonra insanın necə dəyişdiyini sadə «güclənmə» şablonundan kənar anlamaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Addım-addım sağalma proqramı və ya hazır texnika axtaranlara: kitab bunu vermir
- Qısa, elmi sübutlarla dolu travma kitabı istəyənlərə: əsas material fərdi hekayələrdir
- Təzə itki yaşayıb ağır xəstəlik və ya ölüm təsvirlərinə hazır olmayanlara: bəzi hissələr çox ağırdır
Giriş müəllifin şəxsi səhnəsi ilə açılır: o, üç qadın və üç stulla keçirilən «aile düzülüşü» (constellation) terapiyasına gedib. Anası döş xərçənginə görə, o uşaq bağçasında ikən ölüb; atası yasını siqaretdə, cırıq köynəkdə və ikinci əl televizordan tapıb; 2012-ci ildə isə müəllif özünə yeni, xroniki xəstəlik düşüb. Düzülüşdə onu təmsil edən qadın iki yandan — xəstəlik və ata rolunda stul — qısılıb, hərəkət edə bilmir. Müəllif ilk anda haqlı hiss edir, sonra «özünə şübhə» baş qaldırır: bəlkə də şəxsiyyəti itkisini gizlətmək üçün çəkilmiş «mural»dır.
Bu seans onun Nitsşenin «məni öldürməyən şey məni gücləndirir» sözünə inamını sarsıdır. Müəllif Rachel Cusk-dan sitat gətirir: «əzab mənə həmişə fürsət kimi görünüb», sonra xroniki xəstəliklər, uşaqlıq travmaları və beyin dəyişikliklərinə dair elmi sübutlarla bu fikri müqayisə edir. Sual dəyişir: fəlakətlər insanları necə dəyişir? Müəllif anasının ölümünə dərin məna verməyə çalışdığını da etiraf edir: itkini «varoluşçu xilas» kimi izah etmək ehtiyacı onunla bu günə qədər gəlib.
Müəllif kitabın metodunu izah edir: statistikanın danışdığı «keyfiyyətsiz itki» hekayəsini deyil, fəlakətdən sonrakı «boz zonalar»ı tədqiq etmək. Çernobılı misal çəkir: bir vaxt futuristik vədli şəhər, 1986-cı ildən sonra on illər ərzində bizonlar, ayılar, canavarlar və vəhşi atlar yaşayan «yarı silinib yenidən yazılmış» pərgamentə çevrilib. O, altı insanın hekayəsini seçib: beyin travması keçirən Sophie, görmə qabiliyyətini itirən Gina, opiat asılılığına görə həbs olunan Jason, avtoqəzada ayaqlarını itirən JR, felc olmuş Valerie və ömürlük həbs cəzası alan 17 yaşlı Sean. Danışdığı təxminən 150 nəfərin hamısı «əvvəl-sonra» təcrübəsi yaşayıb.
Giriş özü ilə bərabər bəzi iddialar da qurur: uşaqlıq travmaları, yoxsulluq və ya nəsillərarası problemlər kitabdan kənardır; çünki uşaq şəxsiyyəti «tamamlanmamış tablo»dur və yoxsulluq ayrıca sistemik məsələdir. Müəllif Amerikada felc, ampütasiya, TSSB və hapis kimi nəticələrin statistikasını verir və populyar mədəniyyətin bunları «həmişə kateqoriyası»na uyğunlaşdırdığını, «heç vaxt kateqoriyası»na itələdiyini göstərir. Zəif tərəfi odur ki, giriş uzundur və statistika ilə təhlil bəzən təkrar olunur; güclü tərəfi odur ki, müəllif öz ağrısını başqalarının hekayələri ilə birləşdirir.
- Kitab giriş, altı insanın hekayəsi və yekun nəticədən ibarətdir; giriş müəllifin şəxsi hekayəsini ümumi sualla birləşdirir
- Reportaj üslubu: müsahibələr, ətraflı sahə təsvirləri və müəllifin öz refleksiyası
- «Əvvəl-sonra» anlayışı hekayələrin ortaq xəttidir
- Elmi araşdırmalar və fəlsəfi sitatlar (Nitsşe, Cusk) hekayələrə çərçivə verir
Fərqlilik və çətinliklə yaşayan ailələrin hekayələri, müəllifin özünün də qeyd etdiyi ilham mənbəyi
Depressiyaya şəxsi və elmi baxış, eyni şəkildə memuar və reportaj qarışığı
Ağır əzabda məna tapmaq haqqında klassik kitab
Müəllif belə nəticə çıxarır ki, fəlakət insanı «daha güclü» və ya «daha zəif» etmir: öncəki və sonrakı həyatlar eyni ölçü sisteminə aid deyil, bəzi cəhətdən qazın mayeyə çevrilməsi kimi «faza dəyişikliyi»dir. Nitsşenin aforizminin aldadıcı tərəfi budur ki, insanın əvvəlki halının davamı kimi qayıdacağını güman edir; amma travmadan sonra insan əvvəl mindiyi ata yenidən minə bilməz — o at gedib, yeni at axtarmaq lazımdır.
Müəllif kitabın bölümlərini «Kübler-Ross»un yas mərhələləri kimi mərhələlər yox, itkidən sonra həyatda qalıcı keyfiyyətlər kimi qurur: hər bölmə bir tema (məsələn, davamlılıq, nəzakət, kövrəklik) gətirir. O, hətta əvvəlki hallarına dönmək imkanı olsa, bunu istərdiyini, amma xəstəliyin ona verdiyi biliyi itirməkdən qorxduğunu yazır; «tək yara ruhu dərinləşdirir, amma o yara heç vaxt sağalmır».
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
