Dil İçgüdüsü
Uyğundur
- Dilin necə işlədiyinə, uşaqların dili necə mənimsədiyinə elmi maraqla yanaşan oxuculara
- Pinkerin sonrakı kitablarını (Düşüncənin Maddəsi kimi, sayt arxivində mövcuddur) oxuyub, onun ilk böyük əsərini görmək istəyənlərə
- "Dil sırf mədəni konvensiyadır" fikrinə qarşı elmi arqumentlə tanış olmaq istəyən oxuculara
Uyğun deyil
- Dilin "düzgün istifadəsi", qrammatika qaydaları və ya etimologiya haqqında praktik bələdçi axtaran oxuculara — müəllif bunu açıq şəkildə kitabın MƏQSƏDİ olmadığını bildirir
- Sıx elmi arqumentasiyaya, çoxsaylı dilçilik terminlərinə səbri çatmayan, daha yüngül populyar elm axtaran oxuculara
- Dilin sırf mədəni/sosial konstruksiya olduğuna inanan, bioloji-instinkt tezisinə qarşı çıxan akademik mövqeyə malik oxuculara — kitab bu mövqeyi birbaşa tənqid edir
Pinker ön sözdə kitabın məqsədini aydınlaşdırır: bu, "dilin düzgün istifadəsi" haqqında adət kitablarından fərqli olaraq, dili bir elmi fenomen kimi izah etməyə çalışır — beyin şəbəkələrindən tutmuş uşaqların dahiyanə dil mənimsəməsinə, dilbilgisi genlərindən Babil qülləsi əfsanəsinə qədər geniş sahəni əhatə edir.
Birinci fəsildə Pinker heyrətamiz bir nümunə ilə başlayır: ahtapotların cütləşmə ritualının təfərrüatlı təsviri, ardından məşhur bir sabun operası səhnəsi. Məqsəd sadədir — bu sözləri oxuyarkən oxucunun zehnində konkret, canlı təsəvvürlər yaranır, halbuki heç bir görüntü göstərilmir, yalnız səslərin/hərflərin ardıcıllığı verilir. Pinker bunun "təbiətin möcüzələrindən biri" olduğunu vurğulayır.
Pinker dilin insan növünün təməl xüsusiyyəti olduğunu vurğulayır — istənilən iki-üç insan bir yerə yığışanda dərhal söz mübadiləsinə başlayır, tənha insan hətta özü-özüylə, itiylə, bitkiləriylə belə danışır. Sosial mükafat sürətli danışana deyil, gözəl, inandırıcı danışana gedir.
Fəslin əsas tezisi budur: dil, hörümçəyin toxuculuq bacarığı kimi bioloji bir instinktdir — hörümçək toru toxumaq üçün təhsil almır, sadəcə "hörümçək zəkasına" malikdir. Pinker bunu Darvinin özünün 1871-ci ildə "İnsanın Törəyişi" əsərində dili instinkt kimi təsvir etməsi ilə tarixi əsaslandırır və bunun humanitar elmlərdə hakim olan "dil sırf mədəni ixtiradır" görüşünə birbaşa meydan oxuduğunu bildirir.
- Pinker mücərrəd dilçilik konsepsiyalarını canlı, bəzən qəribə (ahtapot cütləşməsi kimi) nümunələrlə açır — oxucunun öz zehnindəki dil mexanizmini "canlı sübut" kimi hiss etməsinə imkan verir
- Elmi ciddiyyəti yumor və ədəbi zəriflik ilə birləşdirmək (Oscar Uayld sitatı, "fındıq variili meymun" metaforası) kitabın populyar elm janrındakı ən tanınan üslub xüsusiyyətlərindən biridir
Sayt arxivində artıq mövcud olan, eyni müəllifin dil və zehin əlaqəsini davam etdirən sonrakı əsəri
Pinkerin kitabın elmi çərçivəsini böyük ölçüdə əsaslandırdığı, "universal qrammatika" konsepsiyasının banisi
Kitabın əsas hissəsi göstərir ki, kiçik uşaqlar heç bir rəsmi tədris olmadan, valideynlərinin natamam, səhvli nitqindən mürəkkəb qrammatika qaydalarını necə "çıxarır" — Pinker bunu "Yeni Doğan Bebek Cənnəti Təsvir Edir" fəslində detallandırır.
Sonrakı fəsillər dilin beyində necə emal olunduğunu (afaziya nümunələri ilə), dillərin niyə bu qədər çox olduğunu (Babil qülləsi metaforası ilə) və dilbilgisi qaydalarının "bilirkişi" (təsviri deyil, təsdiqedici) qaydalarla necə fərqləndiyini araşdıraraq, kitabı zehnin təkamül nəzəriyyəsi kontekstində yekunlaşdırır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
