Görmedim, Duymadım, Bilmiyorum

Giriş 1994-cü ilin sonunda başlayır. Baer Amman ilə Vaşinqton arasında Səddam Hüseyn müxalifəti ilə görüşlərə uçur, arada Londonda ərəb məhəlləsi olan Edgware Roadda gəzir. Kitab dükanlarında ABŞ-a qarşı açıq zorakılığa çağıran radikal broşürlər satılır, ünvan olaraq isə Avropadakı poçt qutuları göstərilir. CIA-nın London ofisində isə ərəbcə bilən bir nəfər belə yoxdur. Müəllifin əsas iddiası buradan gəlir: 1990-cı illərdə təşkilat Avropada və Yaxın Şərqdə kiçilir, agentlərin çoxu işdən çıxarılır, hamı peyklərə və texnologiyaya güvənir. Ona görə də Hamburqdakı məscidlərdə Məhəmməd Attanın nə hazırladığını xəbər verəcək bir mənbə olmayıb.

Girişin ikinci yarısı ehtiraslı bir ittihamnamədir. Baer yazır ki, 11 sentyabr bir səhvin yox, çoxlu səhvin nəticəsidir. Müttəfiq kəşfiyyatlar da ABŞ-ı yarıyolda qoyub, ən pisi isə amerikalıların özləri olub. O gün Ağ Evin yeganə müdafiə xətti CIA və ya FBI yox, United Airlines-ın 93 saylı reysinin sərnişinləri olub. Müəllif bundan qəzəbləndiyini gizlətmir və oxucunun da qəzəblənməsini istəyir. Eyni zamanda öz səhvlərini də yazacağına söz verir, adının Klintonun seçki kampaniyası qalmaqalına qarışdığını etiraf edir.

Birinci hissə dramatik bir səhnə ilə açılır. 15 mart 1995-ci il, Lenqli: Şimali İraqdan təzəcə qayıdan, saçını belə qırxdırmağa macal tapmayan Baer rəhbərinin otağına çağırılır və eşidir ki, yuxarıda onu iki FBI agenti gözləyir. Milli təhlükəsizlik müşaviri Tony Lake FBI-a Baer barəsində Səddam Hüseynə sui-qəsd planına görə araşdırma aparmağı tapşırıb. Ən absurd detal budur: araşdırılan Baerdir, amma otaqdakı vəkil CIA-nı təmsil edir.

Dindirmə səhnəsi kitabın ən yaxşı yazılmış hissələrindəndir. Agentlərdən biri Baerin 1986-cı ildə Almaniyada birlikdə işlədiyi tanışıdır. Ona Robert Pope adlı birinin rəhbərlik etdiyi sui-qəsd «timi» haqqında hesabat göstərilir. Baer qısa «bəli» və «xeyr»lə cavab verir, vəkil tutmaqdan imtina edir, çünki maaşı uzun bir prosesə çatmaz. Sonda yalan detektoruna girməyə razı olur. Müəllifin dediyinə görə, Robert Pope adlı adam ümumiyyətlə yoxdur.

Sonra kitab 1962-ci ilə, Los-Ancelesə qayıdır. Doqquz yaşlı Robertin anası boşanma ərəfəsində onu məktəbdən götürüb Avropaya aparır. Onlar Kuba raket böhranı zamanı Berlində ilişib qalırlar, Sovet konsulundan pişikləri ilə birlikdə Moskvaya getməyə viza istəyirlər. Sonra Aspen gəlir: dağ xizəyi Robertin həyatının ehtirası olur, bir baharda məktəbə cəmi altı gün gedir və bütün qiymətləri «F» olur. Anası onu pizzeriyada tapıb hərbi məktəbə göndərir. 1968-ci ilin mayında Paris nümayişləri, Praqa və Culver hərbi akademiyası. Bu səhifələr həm gülməli, həm də müəllifin sonrakı «xarici dünyalara uyğunlaşma» bacarığının haradan gəldiyini izah edir.

Gənclik illəri də eyni yumorla danışılır. Georgetownda Baer motosikletlə universitet binasının zalına, final imtahanları həftəsində kitabxananın oxu zalına girir. Bunu uzaqdan izləyən tələbələrdən biri gələcəyin CIA direktoru George Tenet olur. 1976-cı ildə San-Fransiskoda iş axtararkən dostu zarafatla «CIA-ya müraciət et» deyir. Senatdakı Church komissiyasının CIA qalmaqalları ilə dolu illərində Baer təşkilatı sirli bir orden kimi görür, uzun anketi doldurur və imtahana girir. Bir ay sonra pərdələri örtülü otel otağında Jim Scott adlı adamla ilk müsahibəyə çağırılır.

• Kəskin, ironik, birinci şəxsdə danışan jurnalist dili
• Səhnələri filmdəki kimi «tarix, şəhər» başlıqları ilə açan struktur
• CIA senzurasının mətndə görünən izləri
• Sahə işini Vaşinqton bürokratiyası ilə müqayisə edən iki planlı hekayə