Hafızayı Kurtarmak

Girişdə Dr. Daniel Amen öz fəlsəfəsini bir neçə tezisdə ifadə edir: beyin həyatınızın hər sahəsini idarə edir; beyniniz hər hansı səbəbdən problem yaşayanda siz çox güman daha kədərli, daha xəstə, daha kasıb olursunuz; sahib olduğunuz beyinə məhkum deyilsiniz, ona pis davransanız belə yaxşılaşdıra bilərsiniz. Beyni xilas etmək üçün «kiçik yalanlar»a — «Bu çətin olacaq», «Özümü məhrum etmək istəmirəm», «Çox bahadır», «Vaxtım yoxdur», «Hər şeyi mötədil yeyirəm» — son qoymaq lazımdır. Müəllif deyir ki, bu kitab hipertoniya, ürək xəstəliyi, diabet, depressiya və demensiyadan qaçmağa kömək edəcək.

Amen müasir mühiti «kütləvi qırğın silahları» kimi təsvir edir: plastik qablarda yüksək dərəcədə emal olunmuş, pestisidli, yüksək glisemik indeksli qida; Amerikada üçdə ikimiz artıq çəkili və ya obez, əhalinin 50%-i diabetik və ya prediabetikdir; xəbərlər zehnimizə zəhərli təsvirlər ötürür; Microsoft araşdırmasına görə insanların diqqət müddəti səkkiz saniyədir (qızıl balıqda doqquz). O, xəstələrini «beyin döyüşçüləri» adlandırır və oxucudan «beyin döyüşçüsü və yaddaş xilaskarı» olmasını istəyir.

1-ci fəsil «Yaddaş həyatdır» ilə açılır: yaddaş «ruhlarımızın toxumasıdır», bizi biz edir, qərar vermək qabiliyyətimizi, iş uğurumuzu və müstəqilliyimizi daşıyır. Dünyada hər yeddi saniyədə bir nəfərə demensiya diaqnozu qoyulur, 45 milyon amerikalı həyatının bir nöqtəsində Alzheimerə tutulacaq, yaşlı yetkinlərin 75%-i yaddaş problemləri yaşayacaq, 200-dən çox dərman sınağı uğursuz olub. Müəllif ənənəvi yanaşmanı sərt tənqid edir: həkim bir neçə sual verir, MRT istəyir, «yaşa uyğun atrofiya» deyir, Aricept yazır və altı aydan sonra təkrar müayinəyə çağırır; risk faktorları, pəhriz, idman danışılmır.

Amen Milli Qocalma İnstitutunun 2011-ci ildə «klinikaönü» mərhələni əlavə etdiyini göstərir və qeyd edir ki, beyin simptomlardan on illər əvvəl pozulmağa başlaya bilər; UCLA araşdırmasına görə Alzheimer xəstələrinin 95%-i orta-ağır mərhələyə qədər diaqnoz almır. Bu səbəbdən o, yaddaş itkisinin çoxlu səbəbi olduğunu düşünür və risk faktorlarını BRIGHT MINDS qısaltması ilə sadalayır: qan axını, təqaüdə çıxma/qocalma, inflamasiya, genetika, baş travması, toksinlər, psixi sağlamlıq, immunitet/infeksiya, neyrohormon çatışmazlığı, diabezite və yuxu problemləri. Fəsil 60 yaşlı CEO Steve-in hekayəsi ilə izah olunur: atası və babası Alzheimerdən ölüb, o, özü yaddaş zəifləməsi ilə həkimə gəlib, «normaldır» cavabı alıb, sonra Amen klinikasına müraciət edib.

• Fəsillər həkim-xəstə hekayələri (Steve) ilə açılır və sonra elmi izah verilir
• BRIGHT MINDS qısaltması yaddaş üçün risk faktorlarını bir xəritədə birləşdirir
• Müəllif öz klinikasının beyin tomoqrafiyası təcrübəsindən və xəstələrinin hekayələrindən istifadə edir
• Hər fəsildə «BRIGHT MINDS ipucu» qutuları praktik xülasə verir