Hiç Kızmayan Öğretmen

Kitab gözlənilməz bir etirafla açılır: müəllif müəllim olmaq istəməyib. Universitet imtahanında son gün tərcihə «müəllimlik» yazıb, qəbul olunanda «dünyası yıxılıb», atası onu zorla göndərib, qeydiyyatı belə başqası edib. Diplomdan sonra da fikri dəyişməyib — ta ki qayınatası qızını yalnız müəllimə verəcəyini deyənə qədər. Amma ilk ildən uşaqları sevməyə başlayıb, «hətta yuxularıma girirdilər» deyir. Bu səmimi açılış kitabın ən yaxşı səhifəsidir: ideal müəllim haqqında yox, peşəni sonradan sevən adi bir insan haqqında.

Ən təsirli hekayə şərqdəki bir kənd məktəbindəndir. Doxsan üç şagirdli, iki sinifli məktəbdə gənc müəllimə altmış uşaq düşür, ikinci sinfin yarısı oxumağı bilmir. Kəndin itləri bağlanmır, müəllimlər uşaqların köməyi olmadan kəndə enə bilmir. Bir gün dərsin sonuna az qalmış Fatma ayağa qalxır: «Kurban olam öğretmenim, izin ver, evə gedib çörək gətirim, çox acmışam.» Müəllim icazə vermir, amma zəng çalanda öz lojmanından bir məcməyi yemək gətirib bütün sinfi doyurur. Bu kiçik səhnə kitabın bütün nəsihətlərindən daha çox şey deyir.

İkinci bölmədəki praktik ipuçları faydalıdır. Müəllif əkiz Yunus və Emrenin anası ilə görüşü danışır: əvvəlki müəllim valideyn iclasında barmağını silkələyərək onu alçaldıb, indi isə uşaqlar məktəbi sevir. «Mən dili» bölməsi «sən tənbəlsən» əvəzinə «səni belə görəndə üzülürəm» deməyi öyrədir. Verilən sözü tutmaq barədə hekayə xüsusilə yaxşıdır: müəllif uşaqlara bədən tərbiyəsi dərsini çöldə keçəcəyini vəd edib, ertəsi gün hava soyuq olsa da, onları gödəkçə ilə on dəqiqəliyə həyətə çıxarıb; direktorun narazılığını da səmimi yazır. Müəllifin özü də etiraf edir ki, əsgərlikdən sonra «ara sinif» götürəndə uşaqlara çata bilməyib və hər şeyə yenidən sevgi ilə başlamalı olub: dəqiq olmaq, hər şagirdi diqqətlə dinləmək, yazılı ifadəyə imkan vermək, səhv edəndə üzr istəmək.

Kitaba adını verən hekayə liseydəki kimya müəllimi Bayram Küçük haqqındadır. Kəndin «kişi kimi kişi deyil» dediyi bu sakit, nəzakətli müəllim heç vaxt hirslənmir, heç kimə zəif qiymət vermir. İki şagird dərsi pozur, o isə davam edir. Dərsin sonunda biri dözməyib soruşur: «Hələ də hirslənməyəcəksiniz?» Müəllim cavab verir: «Hirslənəndə milyardlarla sinir hüceyrəmiz ölür. Onların qatili olum? Həyat hirslənməyəcək qədər gözəl və dəyərlidir.» Ardınca isə Adlerçi yanaşmadan götürülmüş cədvəl gəlir: pis davranışın dörd məqsədi — diqqət, güc, intiqam, acizlik — və müəllimin hər birinə necə cavab verməli olduğu.

Kitabın zəif tərəfləri də aydındır. Müəllim «vətən, millət, bayraq aşiqi», «təhsil ordusunun neferi» kimi təsvir olunur, «yaxşı müəllim» siyahısında «yerli şivələrdən qurtulmaq» və «vətənin bölünməz bütövlüyünü hər yerdə anlatmaq» kimi maddələr var. Cənub-şərqdə «Mən suriyalıyam, sən türkiyəlisən» deyən kiçik qıza hamının TC vətəndaşı olduğunun izah edilməsi bu gün çox birtərəfli oxunur. Sitatlar — Mövlanədən Dale Carnegie-yə, Fatih Terimdən Russoya — çox vaxt mətnə yox, bəzəyə xidmət edir. «Hirslənəndə sinir hüceyrələri ölür» kimi iddialar isə elmi deyil.

tamamilə itirib, amma bu nəşrin özünün problemi deyil. Ümumilikdə «Hiç Kızmayan Öğretmen» təcrübəli bir həmkarın çay süfrəsində danışdıqlarına bənzəyir: hamısı elmi deyil, bəziləri köhnəlib, amma çoxu ürəkdən deyilib və gənc müəllim üçün ilhamverici ola bilər.

• Sinifdən götürülmüş qısa, səmimi hekayələr
• Hər nəsihətin real bir şagirdlə izah edilməsi
• Sonda müəllimlər üçün hazır formalar və müşahidə testləri