II. Dünya Savaşı Sonrasında Türk Dış Politikası
Uyğundur
- Beynəlxalq münasibətlər, siyasi tarix və Türkiyə xarici siyasəti tələbələrinə və tədqiqatçılarına
- Soyuq müharibə dövründə və sonrasında Türkiyənin Qərb, Yaxın Şərq və Qafqaz siyasətini ardıcıl görmək istəyənlərə
- Mənbə siyahısı və dövr cədvəlləri ilə istinad kitabı axtaranlara
Uyğun deyil
- Yüngül və hekayə üslublu tarix oxusu axtaranlara: mətn akademik və ağırdır
- Qısa xülasə istəyənlərə: kitab 800 səhifədən çoxdur
- Mübahisəli mövzularda (Kipr, erməni və kürd məsələləri) bir neçə fərqli baxışı birlikdə görmək istəyənlərə: bu kitab bir müəllifin baxışıdır
Giriş müəllifin əsas tezisini qoyur: dövlətlərin xarici siyasətini daxili amillərdən çox xarici amillər müəyyən edir və bu, Türkiyə üçün də keçərlidir. Ona görə də hakimiyyət dəyişikliklərindən sonra xarici siyasətdə gözləndiyindən az dəyişiklik olur: hakimiyyətə gələnlər qısa müddətdə xarici amillərin vacibliyini görür. Müəllif bunun sərhədlərini də qeyd edir: xarici siyasət daxili inkişafdan tam asılı olmayan deyil, amma dəyişiklik imkanı parti proqramlarında yox, beynəlxalq quruluşdakı inkişaflarda axtarılmalıdır.
Türkiyənin xarici siyasətini anlamaq üçün iki növ amil göstərilir: struktur (coğrafiya və tarix) və davranış (Lozan əsasında status-kvonu qorumaq, Qərbçilik, SSRİ/Rusiya narahatlığı). Boğazları əlində saxlayan Türkiyə Avropa/Balkanlarla Yaxın Şərq/Asiya arasında bağdır; bu ikili mövqe NATO-ya qatılma ilə Avropa İttifaqı müzakirələrində də öz əksini tapır. Rusiya ilə uzun müddət hasim güc kimi qonşuluq təhlükəsizlik qavrayışına təsir edir. Türkiyə həm də imperiyanın varisi olduğu üçün qonşuları ilə problemlidir: Yunanıstan, Bolqarıstan, Suriya, İraq və Ermənistan tarixlərini Osmanlıya qarşı yazır.
İkinci Dünya müharibəsi dövrü xarici siyasətdə «qırılma» kimi göstərilir. 1930-cu illərdə İtaliyanın Şərqi Aralıq dənizinə yönəlməsi Türkiyəni 1936 Montrö sazişi ərəfəsində İngiltərəyə yaxınlaşdırıb; 1939-cu il avqustun 24-də Almaniya–SSRİ saldırmazlıq paktı bütün balansı alt-üst edib; Türkiyə 19 oktyabr 1939-da İngiltərə və Fransa ilə Qarşılıqlı Yardım Müqaviləsi imzalayıb. 1940-cı ildə İtaliyanın müharibəyə girişindən sonra Türkiyə Fransanın çöküşünü və vəd olunan silahın verilməməsini əsas gətirərək müharibəyə qatılmayıb; 1941 yanvarında Çörçillin, mart ayında Hitlerin mesajları, 18 iyun 1941-də Türk–Alman dostluq paktı müharibə dövrünün əsas anlarıdır.
Sonrakı mərhələdə müttəfiqlər Türkiyəni müharibəyə cəlb etməyə çalışıb: 1943-cü ilin yanvarında Adana görüşü (Çörçill–İnönü), noyabrda Qahirə, Tehran konfransı (Türkiyənin müharibəyə inandırılması qərarı), dekabrda Qahirə danışıqları. İnönü şərti də olsa müharibəyə qoşulmağı prinsipcə qəbul edib, lakin silah və material şərti ilə; 1944-cü ildə razılıq əldə olunmayıb. Müəllif nəticə çıxarır: Türkiyə müharibə dövründə «tam bitərəflik» yox, müharibədən kənar qalmaq məqsədinə yönəlmiş siyasət izləyib; bitərəflik strategiyasından faydalanıb, lazım olduqda ittifaq strategiyasından da istifadə edib.
- Giriş müəllifin tezisini, struktur və davranış amillərini və müharibə dövrünün xülasəsini bir yerdə verir
- Hər iddia mənbəyə (Ataöv, Gönlübol, Ülman, Gürün, Weisband) istinadla əsaslandırılır
- Dövrlər eyni sxemlə təhlil olunur və bu, kitabdan istinad kimi istifadə etməyi asanlaşdırır
- Mətndə dövrə aid sənədlərə və konfranslara geniş istinad var
Eyni müəllifin redaktorluğu ilə Türkiyə xarici siyasəti üzrə məqalə toplusu
Türkiyə xarici siyasətini sənədlər və şərhlərlə izah edən geniş iki cildlik əsər
Türkiyə xarici siyasətinə başqa bir nəzəri və strateji çərçivə təklif edən kitab
Oxunan hissənin sonunda müəllif göstərir ki, Türkiyə 23 fevral 1945-də San-Fransisko konfransına qatılmaq və BMT-nin əsas üzvləri arasında olmaq üçün Almaniyaya müharibə elan etməklə müharibədən kənar statusunu hüquqən bitirib; müharibədən sonrakı xarici siyasət isə SSRİ ilə problemlər və formalaşmaqda olan ikiqütblü beynəlxalq quruluş çərçivəsində izah edilməlidir. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
