İskitler — Tarihleri, Kültürleri ve Dünyaya Etkileri
Uyğundur
- Köçəri çöl imperiyalarının (Skiflər, Hunlar, türk xalqları) dünya tarixinə təsirini araşdırmaq istəyənlərə
- Herodot və digər klassik mənbələrin tənqidi/yenidən oxunmasına maraq göstərənlərə
- Christopher Beckwithin əvvəlki "Empires of the Silk Road" kitabını oxuyub davamını axtaranlara
- Sıx elmi istinad aparatına (sətiraltı qeydlər, arxeoloji mənbələr) dözümlü akademik üslub oxucularına
Uyğun deyil
- Yüngül, hekayə tərzində yazılmış populyar tarix axtaranlara — kitab sıx akademik dillə yazılıb, hər səhifədə onlarla sətiraltı qeyd var
- Beckwithin mübahisəli tezislərini (məs. midiyalıların "kreollaşmış İskit" olması) mütləq elmi konsensus kimi qəbul etməyə hazır olmayanlara — bu, akademiyada aktiv müzakirə mövzusudur
- Ön söz/metodologiya bölmələrini keçib birbaşa "hekayəyə" keçmək istəyən oxuculara
Beckwith Girişdə əsas tezisini qoyur: e.ə. IX əsrin sonlarında Orta Avrasiyalı köçərilər at üstündə ox atmağı inkişaf etdirdilər və bir əsr sonra geniş bir imperiya qurdular, amma çobana xas ənənəvi önyargı üzündən onların dünya sivilizasiyasına töhfələri (yay-oxdan başqa) tarixçilər tərəfindən tanınmayıb.
Herodot Qədim Yaxın Şərqdəki bir çox inqilabi dəyişikliyi ilk midiya kralı Siyaksaresə aid etsə də, Beckwith arqumentləşdirir ki, bu dəyişikliklər əslində İskitlər tərəfindən gətirilib — bu bölmə yeddi belə yenilikdən yalnız birincisini, silahları, təhlil edir.
Əsas sübut arxeoloji: Tuvadakı Arjan kurqanları (e.ə. IX-VII əsrlər) qısa, tərs-əyilmiş "Kimmer yayı"nı və İskit tipli üç qanadlı bürünc ox ucunu e.ə. IX əsrdən istifadədə göstərir — bu silahlar at üstündə geriyə dönüb ox atmaq ("Part atışı") üçün uzun yaydan daha effektiv idi.
Herodot qeyd edir ki, İskitlər Midiyanı idarə edərkən midiya uşaqlarına oxçuluq öyrədiblər — Beckwith bunu "midiyalılar əslində kreollaşmış İskitlər (Skifo-Midlər) idi" tezisinin dəlili kimi oxuyur, çünki eyni silahlar (akinakes qısa qılıncı, sagaris döyüş baltası) hər iki xalqın təsvirlərində eyni dərəcədə görünür.
Fəsil daha irəli gedərək iddia edir ki, hətta farslar da Böyük Kirin dövründə qismən "kreollaşmış" idilər — bu, kitabın 4-cü və 5-ci fəsillərində dil sübutları ilə daha ətraflı əsaslandırılacaq bir tezisdir.
- Sıx akademik üslub — demək olar hər cümlədə sətiraltı qeyd, yunan/fars mənbələrinin orijinal dildə sitatı
- Arxeoloji sübutları (kurqan qazıntıları) mətn sübutları (Herodot) ilə birbaşa əlaqələndirən metodologiya
- Mövcud elmi konsensusa (midiyalıların müstəqil yenilikçi olması) açıq şəkildə meydan oxuyan revizionist ton
- Şəkillər/rəsmlərlə (vazolar, relyeflər) zənginləşdirilmiş, silah tipologiyasını vizual sübutla dəstəkləyən format
Eyni müəllifin köçəri Orta Avrasiya imperiyaları haqqında əsas əvvəlki kitabı
Oxşar arxeoloji-linqvistik metodla köçəri step xalqlarını araşdıran akademik əsər
Oxşar geniş miqyaslı, sivilizasiyalar arası müqayisəli tarix yanaşması
Mündəricata görə kitab Orta Avrasiya çöllərindən Midiyaya, Skifo-Mid və Fars imperiyasına, oradan Çindəki Chao dövlətinə və ilk Çin imperiyasına qədər uzanır. Sonunda Zərdüşt və monoteizm, iskitlərin geyim və silahlarına dair iki əlavə var.
«Son söz»də Beckwith dörd filosofu «iskit» kimi təqdim edir: Yunanıstanda dərs deyən yarı-iskit Anaxarsis, ana dili iskitcə olan Zərdüşt, Şimali Hindistanda dərs deyən «iskit müdriki» Qautama Şakyamuni, yəni Budda, və adı iskitcə olan, erkən Çində dərs deyən Laozi. Müəllifə görə Anaxarsis Yunanıstanda «meyar problemi»ni ilk qaldıran düşünür olmalıdır.
Ən cəsarətli iddia Laozi haqqındadır: Beckwith-ə görə «Laozi» adı əslində *Gudama (Qautama) adlı, başqa heç yerdən tanınmayan bir şəxs üçün işlənib. Budda və onun təlimi haqqında bilgilər Çinə yalnız şifahi yolla, Daoizmin klassik kitabı Tao te ching-in ilk nüvəsini yazan bu adam vasitəsilə çata bilərdi. Müəllif kitabın siyasi olmayan, mənzum hissələrinin tək müəllifin əli olduğunu, siyasi bölmələrin isə sonradan əlavə edildiyini iddia edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
