Kişilik Bozuklukları
Uyğundur
- Psixoanalitik yönümlü psixoterapevtlərə və psixiatrlara
- Klinik psixologiya üzrə magistr və doktorantlara
- Borderline və narsisistik pozuntuların inkişaf mənşəyi ilə maraqlanan mütəxəssislərə
Uyğun deyil
- Geniş oxucuya — kitab tamamilə peşəkar dildə yazılıb
- Koqnitiv-davranış və ya sübuta əsaslanan yanaşmalar üzrə praktiki bələdçi axtaranlara
- Mastersonu ilk dəfə oxuyacaq olanlara — «Gerçek Kendiliği Ararken» daha yaxşı başlanğıcdır
Girişdə Masterson kitabın məqsədini açıq deyir: əlli il əvvəl «müalicəsiz» sayılan xəstələr bu gün öz həyatlarını qura bilirlər, amma şəxsiyyət pozuntularının hələ də hamının qəbul etdiyi dinamik tərifi yoxdur. O, 25 il əvvəl irəli sürdüyü fikirləri yenidən yoxlamaq istəyir: hansılar zamana dözüb, hansılar dəyişib. Giriş sual siyahısı ilə davam edir: Mahlerə qarşı Stern və bağlanma tədqiqatçılarının etirazları nə qədər əsaslıdır? Linehanın dialektik davranış terapiyası bütün borderline xəstələrə uyğundurmu? DSM-IV-ün faydalı və çatışmayan tərəfləri nədir?
Birinci fəsil kitabın ən faydalı hissəsidir, çünki müəllif öz nəzəriyyəsinin təməli olan Margaret Mahleri tənqidi gözlə yenidən oxuyur. Mahler 1962–1968-ci illərdə 13 ana və 21 uşağı müşahidə edib, «ayrılma-fərdiləşmə» prosesini mərhələlərə bölüb: otistik, simbiotik, fərqlənmə, «məşq» və «yenidən yaxınlaşma böhranı». Masterson etiraf edir ki, Mahler araşdırmanı nə baş verdiyini anlamaq üçün yox, uşaq psixozu haqqında əvvəlki fərziyyəsini «sübut etmək» üçün qurub. Bu, müəllifin öz nəzəri əsasına qarşı nadir dürüstlükdür.
Ardınca Daniel Sternin işi gəlir. Stern göstərib ki, uşaq doğuşdan aktiv algı aparatı ilə doğulur, öz inkişafının həmmüəllifidir, «otistik» və ya «simbiotik» mərhələ yoxdur, mənlik hissi dörd səviyyədə — yaranan, özək, subyektlərarası və şifahi — inkişaf edir. Masterson bu tapıntıları qəbul edir, amma Sternin bir ziddiyyətini göstərir: uşaq anasını algısal olaraq ayrı görürsə, amma onun hərəkətlərini emosional olaraq öz parçası kimi yaşayırsa, deməli emosional ayrılıqda hələ çatışmazlıq var. Fəsil Bowlby və bağlanma nəzəriyyəsinin xülasəsi ilə davam edir.
Kitabın nəzəri xətti budur: Mahlerin nəzəriyyəsi normal uşaqlar üçün tənqid olunsa da, şəxsiyyət pozuntularının psixoterapiyasında hələ də işlək çərçivədir. Masterson buna genetik meyl və neyrobiologiyanı, xüsusən Allan Schorenin mənliyin neyrobiologiyası üzrə işini əlavə edir. Bu sintez maraqlıdır, amma bir tərəfli səslənir: müəllif ananın rolunun «azımsanmasını və inkar edilməsini» ayrıca problem kimi qoyur və digər yanaşmaları (Kernberg, Kohut, Gunderson) əsasən öz modelinə nə qədər yaxın olduqlarına görə qiymətləndirir.
Kitabın klinik özəyi gizli narsisistik müdafiəsi olan bir xəstənin altı illik terapiyasının tam hesabatıdır. Masterson bu nümunə ilə ödipal münaqişə ilə ödipaldan əvvəlki «tərk edilmə depressiyası» arasındakı fərqi göstərmək istəyir və 19 aylıq izləmə nəticələrini də verir. Belə ətraflı vaka hesabatları psixoanalitik ədəbiyyatda az rast gəlinir və gənc terapevtlər üçün dəyərlidir. Amma o, sübut yox, illüstrasiyadır: bir uğurlu müalicə yanaşmanın effektivliyini göstərmir.
Türkcə tərcümə iki tərcüməçinin və elmi redaktorun işidir, terminologiya ardıcıldır, amma mətn çox sıxdır və istinad işarələri (1.20–1.25 kimi) oxunuşu çətinləşdirir. Ümumilikdə bu, Masterson məktəbinin «yetkin» təqdimatıdır və bu yanaşma ilə işləyən terapevtlər üçün lazımlı istinad kitabıdır. Digər oxucular üçün isə müəllifin daha əlçatan «Gerçek Kendiliği Ararken» kitabı daha uyğundur.
- Mahler, Stern, Bowlby və Schorenin nəzəriyyələrinin yan-yana müqayisəsi
- Altı illik terapiyanın tam, seans-seans vaka hesabatı
- Diferensial diaqnoz üçün konkret klinik meyarlar
Eyni nəzəriyyənin geniş oxucu üçün daha əlçatan versiyası
Kitabın əsaslandığı ayrılma-fərdiləşmə tədqiqatının özü
Mahlerə əsas alternativ — körpənin mənlik inkişafı
Son fəsil şəxsiyyət pozuntularında yaxınlıq problemlərinə həsr olunub. Masterson Freudun «terapiyanın məqsədi insanın sevə və işləyə bilməsidir» fikrindən başlayır və 1960-cı illərdən sonrakı ictimai dəyişikliklərin — fərdiyyətçiliyin, qadın azadlığının, münasibətlərdə daha bərabər rolların — yaxınlıq məsələsini daha da vacib etdiyini yazır. Onun fikrincə, borderline, narsisistik və şizoid pozuntusu olan insanlar müxtəlif «yaxınlıq illüziyaları» qurur: yaxınlıq onlarda ya tərk edilmə, ya da «udulma» qorxusunu oyadır, ona görə də münasibətlər ya yapışma, ya uzaqlaşma, ya da səthi ideallaşdırma üzərində qurulur. Terapevtin vəzifəsi bu illüziyaların «şifrəsini açmaq», xəstəyə bu ağrılı hisslərlə üzləşməkdə və yaxınlıq qarşısındakı həssaslığını aşmaqda kömək etməkdir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
