Pozitif Psikoterapi — Terapistin El Kitabı

Ön söz kitabın əsas iddiasını bir cümlədə deyir: klassik psixoterapiyanın yazılmamış fərziyyəsi budur ki, danışan nəyin səhv getdiyi haqqında uzun-uzadı danışsa, birtəhər sağalacaq. Pozitiv psixoterapiya (PPT) tərsini təklif edir: danışanı həyatındakı doğru, güclü və yaxşı olanı görməyə və ən yaxşı xüsusiyyətlərini pozuntulardan qorunmaq üçün istifadə etməyə həvəsləndirir. Müəlliflər bunu üç qısa hekayə ilə göstərir: travmatik xatirələrə ilişib qalan Emma bağışlamanın gücünü kəşf edir, təcili psixiatriya şöbəsində oturan Alejandro öz daxili resurslarını görür, heç bir diaqnoza tam uymayan Myriam isə yaradıcılığının onu məzun edəcəyini anlayır.

Birinci fəsil maraqlı rəqəmlərlə işləyir. Müəlliflər «65% baryeri» adlandırdıqları problemi izah edir: depressiyanın ən effektiv iki müalicəsi — koqnitiv-davranış terapiyası və SSRİ antidepressantları — təxminən 65% cavab verir, bunun da 45–55%-i plasebo effektidir. Danışanların bir hissəsi terapiyadan heç fayda görmür, 5–10%-i isə hətta pisləşir. Seligman və Rashid bunun bir səbəbini psixoterapiyanın tibbi modelə və «qurban elmi»nə sıxışmasında görür. Qəzəbi «buraxmaq», «yastığa vurmaq» kimi hidravlik təsəvvürlərə də skeptikdirlər: bunun qəzəbi artıra biləcəyini yazırlar.

Kitabın ən dəyərli tərəfi seansların necə təsvir olunmasıdır. Birinci seans iki tətbiqdən ibarətdir. «Pozitiv başlanğıc»da danışan çətin vəziyyəti uğurla aşdığı bir anı başlanğıcı, ortası və xoş sonu olan hekayə kimi yazır. Hekayə zərfə qoyulub möhürlənir və terapiyanın sonunda yenidən açılır. «Şükür gündəliyi»ndə isə hər axşam günün üç yaxşı hadisəsi və onların niyə baş verdiyi yazılır. Hər tətbiq üçün terapevtə hazır ssenari, müzakirə sualları, «uyğunlaşma və çeviklik» və mədəni fərqlər haqqında qeydlər verilir. Bu struktur yeni başlayan terapevt üçün çox faydalıdır.

Fəslin ən yaddaqalan hissəsi müəlliflərdən birinin şəxsi hekayəsidir. Bruklində yoga dərsindən sonra iki yeniyetmə ona silah dirəyib maşınını qaçırır. O, Ujjayi nəfəsi ilə sakitləşir və «terapevt instinkti» ilə onlara sual verir: «Bundan başqa nə işlə məşğulsan?» Söhbət uzanır, oğlanlar ona rep rəqsinin «hərəkətlərini» öyrədir, bankomatı unudurlar və 45 dəqiqə sonra onu sağ-salamat buraxırlar. Müəllif yazır ki, o gündən danışanlarına «Nədə yaxşısan?» sualını verməkdən heç vaxt çəkinməyib. Bu hekayə pozitiv yanaşmanın mahiyyətini gözəl göstərir.

Şükür haqqında bölmə Robert Emmonsun araşdırmalarına əsaslanır: şükür özünə hörməti artırır, streslə mübarizəyə kömək edir, münasibətləri gücləndirir, hətta yuxu keyfiyyəti ilə əlaqəlidir. Müəlliflər «neqativlik meyli»ni də izah edir: təkamül bizə pis hadisələrə daha güclü reaksiya verən beyin bəxş edib, ona görə yaxşı olanı görmək xüsusi səy tələb edir. Burada bir tənqid yeri var: müəlliflər pozitiv müdaxilələrin effektini çox vaxt ən əlverişli araşdırmalarla göstərir, son illərin meta-analizlərindəki daha təvazökar nəticələrə az yer verirlər.

Ümumilikdə kitab, adından da göründüyü kimi, terapevt üçün iş alətidir. Əksər fəsillər eyni sxem üzrə qurulub (əsas anlayışlar, seans daxili tətbiq, əks etdirmə, nümunə, çeviklik, mədəni qeydlər), bu da istinad kitabı kimi rahatdır, ardıcıl oxumaq üçün isə monotondur. Türkcə tərcümə beş tərcüməçi tərəfindən edilib, terminologiya vahiddir, amma üslub fəsildən fəslə bir qədər dəyişir.

• Hər seans üçün hazır ssenari, iş vərəqləri və müzakirə sualları
• Real klinik hekayələr və müəllifin şəxsi təcrübəsi
• Mədəni fərqlərə ayrıca diqqət