Seni Beklerken

Roman sərt bir uşaqlıq təsviri ilə açılır. Dik on il qəyyum missis Cennetin əlindədir: qadın ona heç vaxt sevgi göstərmir, döyür, bir dəfə döyülməmək üçün yalan danışdığını görəndən sonra onu «islahedilməz yalançı» sayır. Kiplinq burada öz uşaqlığından — Sautsidə keçirdiyi ağır illərdən — götürdüyü xatirələri işlədir və nəticə acıdır: uşaq yalnız lazım olanda, ağıllı yalanlar danışmağı öyrənir. Bu evə yetim Meysi gəlir və ilk gün missis Cennetə «Məni döysəniz, vəkilimə yazaram» deyir — Dikin heç vaxt bacarmadığı üsyan.

Sahil səhnəsi romanın əsas simvollarını qurur. İki uşaq pullarını yığıb köhnə Belçika tapançası alır, Meysinin keçisi Amomma güllələri yeyir, Meysinin açdığı atəş Dikin üzünün lap yanından keçir və onun sifəti barıt dənələri ilə qaralır. Elə bu tüstü içində Dik sevgisini etiraf edir, Meysi «söz verirəm» deyir. Dik gələcəkdə nə olacağını bilmir, müəllimlərin karikaturalarını çəkdiyini deyir, Meysi isə «onda rəssam ol» cavabını verir. Qaranlıqda evin qapısında Dik pıçıldayır: «Sənə tapınıram, Meysi».

İkinci və üçüncü fəsillər Kiplinqin ən güclü səhifələridir. Hərəkət 1880-ci illərin Sudan səfərinə keçir: Xartumda mühasirədə olan general Qordon, Nil boyunca hərəkət edən gəmilər, müxbirlər, səhrada çılpaq qalan əsgərlər. Torpenhau dağıntı içində sakitcə ölülərin eskizini çəkən gənci görür və onu agentliyə işə düzəldir. Döyüş səhnəsi sərt və kinematoqrafikdir: kvadrat düzülən batalyon, sarı tüstü, qılınc zərbəsi ilə başından yaralanan Dik. Gecə qızdırma içində yatan Dik Nilə baxıb durmadan «Meysi» deyə yalvarır, Torpenhau isə onun başında oturur.

Londona qayıdan Dik bir ay aclıq çəkir, sonra Torpenhaunun köməyi ilə emalatxana tutur. Ən yaddaqalan səhnələrdən biri agentlik müdiri ilə qarşılaşmadır: müdir Dikin yüz əllidən çox eskizini müqavilə olmadığı üçün özününkü sayır, Dik isə onu sözün əsl mənasında döyərək rəsmləri geri alır. Bu səhnə həm gülməli, həm də narahatedicidir: Dik artıq «cəmiyyəti» ona borclu hesab edən, şöhrətdən sərxoş bir adamdır.

Beşinci fəsildə sənət haqqında əsas mübahisə başlayır. Dik bir jurnal üçün çəkdiyi «Son güllə» rəsmini göstərir: ilk eskizdə qan və qorxu var idi, indi isə əsgərin üzü təraş edilib, dəbilqəsi parıldayır, sifətində «dərin sükunət» var — çünki tamaşaçı belə istəyir və iki qat çox ödəyir. Torpenhau bunun təhlükəli olduğunu deyir: asan qazanılan pul insanı sərxoş edir və o, bilmədən pis iş görməyə başlayar. Kiplinqin özü də həmin illərdə sürətli şöhrət qazanmışdı və bu dialoq müəllifin öz-özü ilə mübahisəsi kimi oxunur.

Altıncı və yeddinci fəsillər isə daha zəifdir. Meysi bir neçə cümlə ilə «azadlığını» istəyən, Dikin hisslərinə soyuq, yalnız onun sənət məsləhətlərinə ehtiyac duyan bir qadın kimi təsvir olunur; onun qızılsaçlı impressionist rəfiqəsi isə demək olar karikaturadır. Romanın qadın rəssamlar haqqındakı mühakimələri — «qadın əlindən çıxma sənət əsəri!» — bu gün xoşagəlməz səslənir. Türkcə tərcümə köhnə, ağır üslubdadır.

• Sudan döyüşünün sərt, kinematoqrafik təsviri
• Dik və Torpenhau arasındakı inandırıcı kişi dostluğu
• Sənət və kommersiya arasındakı mübahisənin canlı dialoqları