Tabu — Hovardalığın Kitabı
Uyğundur
- Türk sosial-psixoloji romanını sevənlərə: aşk, tənhalıq və cəmiyyət təzyiqi mövzusunda uzun daxili monoloqlar axtaranlara
- Ankara şəhər həyatı, minibus, dükkan və gecəqondu mühitini maraqlı bulanlara
- Qüsurlu insanın sevgi hüququ mövzusunu və «tabu» anlayışını fəlsəfi tonda oxumaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Cinsi məzmunu və kobud dili tolere edə bilməyənlərə: kitabda bir neçə açıq səhnə, qadınlara qarşı təhqiramiz ifadələr var
- Yığcam, sürətli süjet axtaranlara: roman təkrarlanan dialoqlarla uzanır
- Qadın obrazlarının güclü və müstəqil təsvir olunmasını gözləyənlərə: qadınlar daha çox kişi baxışı ilə verilir
Roman Ramazan ayında, Ankaranın Ulus meydanında, iftar vaxtına yaxın başlayır. Marşrutka dayanacağı adamla doludur. Ayla siqaretini yandırmaq istəyir, çaxmağı alışmır və arxasında duran Candan od istəyir. Bu qısa tanışlıq sonra da davam edir: eyni marşrutkaya minirlər, yan-yana oturub ad, iş, yaşayış yeri barədə danışırlar. Can Ulusda açarçı dükanında işləyir; Ayla Anafartalar bazarında, «yeriyən pilləkənlər»in üçüncü mərtəbəsində pərdəlik parça satır. Hər ikisi İbrahim Tatlısesin mahnılarını sevir.
Ayla evə gəlir və ailənin iftar süfrəsinə qoşulur. Aylanın anası Zeynep xala qızı Zehranın elçiliyindən danışır. Ailədə qız nə vaxt ərə gedəcək sualı daim müzakirə olunur. Zehra deyir ki, elçilər bayramın son günü gələcək. Ayla isə dayanacaqda tanış olduğu cavan oğlan barədə yalnız «xoş biri» deyir, adını bilmir. Mətbəxdə iki qız gülür, zarafatlaşır, süfrəni yığır.
Can və dükan yoldaşı Samet açarçıda, ustanın yanında işləyir. Samet arıq, bığlı, evli və iki uşaq atasıdır, amma özünü «hovardalığın kitabını yazan» adam kimi təqdim edir: onun səkkiz-doqquz sevgilisi var, onları ad və rəqəmlə sayır. Can uşaqlıqda keçirdiyi xəstəliyin nəticəsində axsayır, tək yaşayır, roman yazmağa çalışır. Samet ona dəfələrlə qadın tapır, Can isə hər dəfə ya imtina edir, ya da yalnız qonaq kimi oturur.
Bir gecə Samet sərxoş, huşsuz bir qadını Canın evinə gətirir və «keklik gətirdim» deyir. Samet çıxır, Can qadına toxunmur, üstünü örtür və divanda yatır. Səhər qadın oyanıb ona «Allah belanı versin» deyir. Ertəsi gün Samet nə olduğunu soruşur, Can toxunmadığını deyir və Samet ona «Səndən adam olmaz» deyir. Bu epizod kitabın əsas qarşıdurmasını göstərir: Samet qadınları əldə ediləcək şey kimi görür, Can isə «ürəyim gəlmir» deyir.
Bayramda Can Sametin Keçiörəndəki gecəqondusuna gəlir. Burada Sametin anası Esma, atası Əhməd və arvadı Kezban var; hamı Cana səmimi yanaşır, uşaqlar əlini öpür. Sametin ailə həyatı ilə gizli həyatı arasındakı ziddiyyət gözə çarpır: evdə dindar, ailəcanlı, çöldə isə hər gün başqa qadın. Samet Cana göstəriş verir ki, arvadı soruşarsa «səndə içmişik» desin.
Əsas dönüş budur: bir səhər dayanacaqda Can Ayla ilə birlikdə marşrutkadan düşür və piyada gedərkən Ayla onun axsadığını görür. Üzünün rəngi dəyişir, söz demədən sürətlə irəli gedir, Canı gözləmir. Can özünü tək qoyulmuş hiss edir, göz yaşı axıtmağa başlayır, Məclis binasının qarşısındakı Atatürk heykəlinə baxıb «Mən türkəm, düzgünəm, amma xoşbəxt deyiləm» deyir və məscidin çeşməsində üzünü yuyur.
Sonra Samet onu Sibelin evinə aparır. Orada on altı yaşlı Tuğba var; Samet ona «ən yaxşı malı» təklif edir. Can utancaqlığından Tuğbanın otağına keçə bilmir, oturduğu yerdən qalxmır. Samet yenə hay-küy qoparır, bütün ünsiyyət Canın utancaqlığına gülməyə çevrilir. Eyni zamanda Ayla Zehraya Canı gördüyünü, ona acıdığını söyləyir və özü də xəcalətli olduğunu gizlətmir.
Aradan günlər keçir. Bir axşam dayanacaqda Ayla özü ona salam verir və «sabah görüşərik» deyir. Can hər gün bir qədər tez gəlib onu gözləməyə başlayır. Marşrutkada yan-yana otururlar, İbo mahnıları çalınır, Ayla ağ rəngli kofta geyinir və «yaraşıb» sözü Canı sevindirir. Samet isə yeni sarışın qızı ilə öyünür, Can isə səssizcə «tabu»ları, xüsusilə axsaqlığı düşünür: öz-özünə «yaşıl çinar» olsa da, insanlar ona «quru ağac» kimi baxır.
- Roman geniş monoloqlarla və dialoqlarla qurulub; Canın «tabu» haqqında daxili düşüncələri kitabın əsas fikri xəttidir
- Samet obrazı canlıdır: dil, mimika və öyünmə ilə xarakter qurulur
- Ankara minibusu, anahtarçı dükkanı, Menekşe pasajı və Keçiören kimi mühit detalları inandırıcıdır
- Aylanın sevgi–dostluq qərarsızlığı və Canın ümidi uzun sürən səhnələrlə verilir, bəzən təkrarlanır
- Fəlsəfi nitqlər (aşk, tabu, cinsiyyət) bəzən hekayənin axınını ləngidir və personajlar bir səsdə danışır
Aşk, tənhalıq və cəmiyyət təzyiqi haqqında Türk romanı
Fiziki qüsurlu gəncin sevgi və cəmiyyət qarşısındakı mübarizəsi
Cəmiyyətə uyğunlaşa bilməyən qəhrəmanın daxili monoloqları
Bazar günü Samet Keçiörən parkında Cana «Ayşe ilə bir-iki saatlıq işim var» deyir və başı örtülü, orta yaşlı bir qadının arxasınca gedir. Ayşe qızı Semranı bacısına tapşırıb gizli şəkildə onu evinə aparır. Samet liftdə ona əl uzatmağa çalışır, Ayşe isə yalnız qapı bağlanandan sonra ona sarılır.
Evdə Ayşe çay qoyur və Sametə deyir ki, ona olan sevgisi bitib: altı ay əvvəl aşiq olmuşdu, amma Samet İstanbuldan qayıdandan sonra dəyişib. Bir dəfə də olsun nə yaşadığını, harada yaşadığını ona deməyib, iş yerinə zəng edəndə cavab verməyib. Samet isə işi yumşaq danışıqla, çay tərifi ilə, «sən məsələni böyüdürsən» deməklə yayındırmağa çalışır. Bu səhnə Sametin qadınlara münasibətini ilk dəfə qarşı tərəfin gözü ilə göstərir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
