Uzak Doğu Uygarlıkları — Çin, Japonya, Kore

Fəsil yaxşı bir nəzəri girişlə açılır: miflər cəmiyyətin mədəniyyətini ən sadə formada əks etdirir və Uzaq Şərqdə tarixi şəxsiyyətlərlə əfsanəvi qəhrəmanlar arasında dəqiq sərhəd qoymaq mümkün deyil. Müəllif bütün dünya mifologiyalarında təkrarlanan «universal qəlibləri» sadalayır: yeraltı dünyanın girişinin mağara olması, göylə yeri göy qurşağı körpüsünün birləşdirməsi, ilahi məkanların yüksək dağlarda yerləşməsi, yeraltı dünyanın yeməyini yeyənin geri qayıda bilməməsi. Levi-Strosun «pis qayınata» miti — qəhrəmanı öldürücü sınaqlara salan ata və ona qarşı ərinin tərəfini tutan qız — Yaponiya və Amerika arasında maraqlı paralel kimi verilir.

Çin mifologiyası bölməsi ən dolğun hissədir. «Beş əfsanəvi imperator» — çinlilərin əcdadı Sarı imperator Xuandi, göylə yer arasındakı əlaqəni kəsən Çjuansyuy, təqvimi tapan Yao, əxlaqın təmsilçisi Şun və tufanı ram edən Böyük Yuy — təqdim olunur. Xuandinin Kunlun dağındakı taxtından dörd tərəfi və dörd fəsli idarə edən tanrılar sistemi, Yin və Yan qütblərinə bölünən kosmik yumurta və nəhəng Panqu, göyü simvolizə edən əjdaha ilə yeri simvolizə edən pələng, ölümsüzlük şaftalısını qoruyan Qərbin Ana ilahəsi Si Vanmu təsvir edilir. Ən təsirli mif Nüvanın insanı yaratmasıdır: çay gilindən diqqətlə düzəltdiyi heykəlciklərdən zənginlər, sarmaşıq budağından ətrafa səpdiyi palçıq damcılarından isə sadə insanlar yaranır.

Əcdad kultu bölməsi üç ölkəni birləşdirən ortaq xətti yaxşı göstərir: Çində Çjunyuan, Yaponiyada Obon, Koreyada Bekçjun bayramlarında ataların ruhlarının evə qayıtdığına inanılır. Ailə başçısının ev məbədində əcdadlara dua etmək hüququ və vəzifəsi bu gün də yaşayır. Bu, fəslin əsl «müqayisəli» hissəsidir və oxucuya Şərqi Asiyanın dini-mədəni vəhdətini anlamaq üçün açar verir.

Lakin bu bölmədə problemli iddialar da var. Kitab Çjou sülaləsinin «əslən türk olduğunun düşünüldüyünü» və əcdad kultunun «türklərin Göy Tanrı inancından gəldiyinin düşünüldüyünü» yazır — hər iki halda «kəsin sübut yoxdur» qeydi ilə, amma bu fərziyyələrin ümumiyyətlə niyə gətirildiyi aydın deyil. Ciddi elmi ədəbiyyatda belə mənşə iddiaları qəbul olunmur və cib ensiklopediyasında onların yer alması oxucunu çaşdıra bilər.

Ən ciddi problem Yaponiya bölməsindədir. «Şinto tanrıların yolu deməkdir…» ilə başlayan və Kojiki, Nihongi, kami anlayışı, üç qatlı kainat haqqında olan abzaslar eyni nəşriyyatın Robby Silver adı ilə çıxan «Şintoizm» kitabının girişi ilə sözbəsöz eynidir. Bu, seriyadakı «müəllif» adlarının ciddi yanaşma tələb etdiyini və mətnlərin ortaq mənbədən kopyalandığını göstərir. Hər iki kitabı oxuyan oxucu bu hissəni ikinci dəfə oxuyacaq.

Buna baxmayaraq, fəsil Çin miflərini Yunan mifologiyası ilə müqayisə edərək vacib bir fərqi — Çində tanrılarla insanlar arasında sərhədin olmadığını, general Quan Yuy kimi insanların sonradan tanrılaşdırıldığını — yaxşı izah edir. Uzaq Şərq miflərinə ilk dəfə baxan oxucu üçün faydalı xəritədir, amma kitabın qalan hissəsini — xüsusən sülalələrin qısa xülasələrini — daha ciddi bir tarix kitabı ilə tamamlamaq lazımdır.

• Çin sülalələrinə görə xronoloji fəsillər
• Mifoloji mətnlərdən və tədqiqatçılardan (Levi-Stros, Birrell) sitatlar
• Rəngli illüstrasiyalar və kənar sütunlarda qısa izahlar
• Kitabın sonunda ədəbiyyat siyahısı və tərcüməçinin mənbələri