Yunan Mitolojisi Rehber Kitabı

Giriş yumorla açılır: müəllif Yunanıstanın turizm reklamını sitat gətirir və göstərir ki, XXI əsrdə Yunan mifləri ətrafımızdadır — kompüterlərimizi «Troya atları» təhdid edir, «Ayaks» həm təmizlik vasitəsi, həm Hollandiya futbol klubudur, hamımızın «Axilles vətəri» var, Kentavrlar Narniya və Harri Potter səhifələrini bəzəyir. Opera, balet, kino, caz və rok da miflərdən qidalanır. Müəllifin nəticəsi qısadır: «Yunan mifologiyasından qaçış yoxdur». Giriş kitabın üç hissəli quruluşunu və Yunan adlarının latınlaşdırılması problemini (Achilles yox, Axilleus; Oedipus yox, Oidipus) izah edir.

Birinci hissə sadə bir müşahidə ilə başlayır: eramızdan əvvəl V əsrdə yaşamış yunana belə kitab lazım deyildi — mifologiya onun nəfəs aldığı hava idi. Müəllif sonra mifləri bizə çatdıran əsas mənbələrin qısa siyahısını verir: Homer, Hesiod, Homer himnləri, Pindar, Herodot, Esxil, Sofokl, Evripid, Aristofan, Platon, Kallimax, Rodoslu Apollonius, Feokrit, Vergili, Ovidi, Plutarx və Pavsani. Bu siyahı kitabın bütün sonrakı fəsilləri üçün açardır: hər mifin bir neçə versiyası var və hansını kimin, nə vaxt, niyə danışdığı vacibdir.

Hissənin mərkəzində «mif» sözünün tarixi dayanır. Müəllif göstərir ki, yunanca «mythos» əvvəlcə sadəcə «deyilən söz», «danışıq» demək idi: Homerdə Hektora cavab verən qulluqçunun sözləri də, Axillesin müharibəyə qayıtmaqdan imtina edəndə dediyi sözlər də «mythos»dur. Fukidid isə öz tarixini «mifsiz» adlandıraraq ilk dəfə «mif»i «qeyri-ciddi hekayə» ilə əlaqələndirir. Platonun «Dövlət» əsərindən gətirilən sitat isə maraqlıdır: Sokrat analarla dayələrin uşaqlara danışdığı nağılların senzura olunmasını təklif edir — mifin gücü o qədər böyükdür.

Müəllif mifi digər hekayə növlərindən ayırmağa çalışır və bunu çox əyləncəli nümunələrlə edir. Nağıllar «bir varmış, bir yoxmuş» ilə başlayır, yer və zaman göstərmir, qəhrəmanların adı Cek, Div, Qırmızıpapaq kimi ümumidir. Əfsanələr daha dünyəvidir. Ezop təmsilləri, Kserksin Hellespontu üç yüz qamçı zərbəsi ilə cəzalandırması kimi lətifələr və «Gülüşün dostu» toplusundan qədim Yunan zarafatları bu fərqi göstərir. Nəticə Valter Burkertin tərifinə yaxındır: mif — ictimai əhəmiyyəti olan ənənəvi hekayədir. Müəllifin öz formulu: «Mif sosial cəhətdən güclü, ənənəvi bir hekayədir».

Hissənin ən gözəl fikri sonda gəlir: Yunan miflərini mifoloji edən şey tanrılar, danışan heyvanlar və sehr deyil, çox uzaq keçmişdə yaşamış qadın və kişilərdir — amma qeyri-adi qadın və kişilər. Müəllif Aristotelin sözünü xatırladır: «Qədim zamanlarda yalnız liderlər qəhrəman idi, xalqın qalanı isə sadəcə insan». Bu yanaşma bütün kitabı müəyyən edir: miflər insan haqqında hekayələrdir.

Kitabın zəif tərəfləri də görünür. ya zəif korrektura nəticəsində çoxlu hərf səhvi ilə doludur, bəzi xəritə və cədvəllər oxunmaz vəziyyətdədir, tərcümədə ağır cümlələr var. Həcm böyükdür və bəzi fəsillər nəsil şəcərələri ilə yüklənib. Bundan başqa, Platonun Atlantida mitinə həsr olunmuş son fəsil eyni müəllifin ayrıca «Atlantis Tarihi» kitabı ilə üst-üstə düşür. Buna baxmayaraq, bu kitab Yunan mifləri haqqında həm oxunan, həm də istinad üçün saxlanılan ən yaxşı bələdçilərdən biridir.

• Miflərin xronoloji, ardıcıl təqdimatı
• Hər hekayə üçün antik mənbələrə dəqiq istinad
• Yumorlu, müasir mədəniyyətdən nümunələrlə zəngin dil