Jack ya da Boyuneğme
Uyğundur
- Absurd teatr, satira və qara komediya sevənlərə
- Ailə, konformizm və cəmiyyət təzyiqi mövzusunu qrotesk dillə oxumaq istəyənlərə
- Teatr və ədəbiyyat tələbələrinə və Ionesco ilə tanış olmaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Ənənəvi süjet və realist personaj axtaranlara: pyeslərdə məntiq bilərəkdən pozulur
- Qrotesk cinsi eyhamlara, qəribə bədən təsvirlərinə və aqressiv satiraya həssas olanlara
- Köhnə tərcümə üslubunda mətni çətin oxuyanlara: 1964-cü il nəşri sözoyunlarını uyğunlaşdırmağa çalışıb
Kitab iki qısa pyesdən ibarətdir; bu icmal yalnız birincisi — «Jacques ya da Boyuneğme» haqqındadır. Pyesin səhnə qeydləri qaranlıq külrəngi dekoru, qarışıq bir otağı, tozlu köhnə kreslonu və pis pərdəli pəncərəni təsvir edir. Kreslonun ortasında köhnə, qısa paltarlı Jak oturub səssizdir. Ətrafında ana, ata, nənə, baba, bacısı Jaklin dayanıb; pyesdə Jakın ailəsindəki hər kəs «Jak» adını daşıyır, onlar ailənin eyni cür kopyaları kimi göstərilir.
Birinci hissənin mərkəzində ailənin Jakı «yola gətirməsi» dayanır. Ana göz yaşı ilə «sənə o qədər fədakarlıq etdim» deyir, nənə mənasız tarixçələr danışır, baba ancaq mahnı oxuyur («sevimli sərxoş ölürkən ırlıyor…»), bacı isə həm yumşaq, həm təhqiramiz çıxış edir. Ata onu «inkar edirəm» deyərək otaqdan çıxır; sonra ailə gülünc sözlərlə «vaxtı» qiymətləndirir: «sən xronometrləndirilə bilən cinssənsən». Bu hissədə Ionesco dilin məntiqini ələ salır: sözlər təkrarlanır, mənasızlaşır, bir-birinə keçir.
Növbəti hissədə Jak çəkinərək «pastırmalı kartofa bayılıram» deyir. Bu cümlə ailə üçün qələbədir: ana və ata onu «yenidən qəbul edir», ailənin «ənənəsi» bərpa olunur. Lakin cümləni Jak robot kimi təkrarlayır; onun üçün bu kapitulyasiyadır. Pyes göstərir ki, cəmiyyətə uyğunlaşmaq üçün bircə cümləyə razılıq kifayətdir, amma bu, bütöv bir ruhu satmağa bərabərdir.
Üçüncü hissədə nişanlı gəlir. Robert I və onun ata-anası evə daxil olur, ailələr gəlini bədən üzvləri üzrə ətraflı müayinə edir: ayaq, əl, qoltuqaltı, bud — hər şey «yaraşıqlı» olmalıdır. Jak qəribə tələb irəli sürür: nişanlının üç burnu olmalıdır. Robert I-in iki burnu var, ona görə rədd olunur və ailələr arasında qalmaqal baş verir; ata onu lənətləyir. Hər iki Robert rolunu eyni aktyor oynamalı olduğu üçün səhnə qrotesk, kostyum və maska ilə mübaliğəlidir.
Üslub şeirə yaxındır: bilərəkdən məntiqsiz dialoqlar, xor kimi təkrarlar, «Bir öğüt ister misiniz?» deyən nənənin dəyişməyən refreni. Güclü tərəfi qısalığı və komik ritmidir; zəif tərəfi odur ki, söz oyunları çevrilmədə (1964-cü il nəşri) bəzən anlaşılmaz olur və səhnə qeydləri olmadan oxumaq çətindir. Teatr pyesi kimi oxunmağa yönəlib, adi hekayə axtaranlar üçün çətindir.
- Dialoqlar bilərəkdən məntiqsiz, tez və qısadır; bu, absurd teatrın təkrar, xor və şüar texnikasını göstərir
- Nənənin «bir öğüt istərsiniz?» və babanın mahnısı kimi təkrarlanan detallar komediya və gərginlik yaradır
- Ailə üzvlərinin cütləşməsi (Jak/Robert, ata/ana) şəxsiyyətləri bir-birinin eynisi edir
- Səhnə qeydləri ətraflıdır: işıq, kostyum, qapı və maska qrotesk atmosferi qurur
Müəllifin ən məşhur qısa absurd pyesi, söz və məntiq oyunu
Konformizm və kütlə təzyiqi mövzusunda daha tanınmış absurd pyes
Absurd teatrın başqa klassik nümunəsi
Robert I rədd olunandan sonra ailələr çıxır, Jak və ikinci Robert (Robert II) tək qalır. Robert II-nin üç burnu var, təqdimatı isə «əvvəldən şənəm» kimi absurd cümlələrlə başlayır. Robert II ona yuxuda gördüyü şeyi — vannada suda üzən ağ südəmər donuzu — danışır; Jak bunun xərçəng olduğunu deyir. Sonra Robert II ona dəyirmançının atı və itin balalarını suda boğması hekayəsini danışır, Jak «ah, gözəl səhv!» deyə sevinir.
Robert II çöl şəhərinin yanan ayğırını təsvir edir; Jak getdikcə həyəcanlanır və «ihi! ihi!» deyə hirslənir. Sonra söz oyunu başlayır: Robert II «hər şeyə kedi (pişik) deyilir» deyir və dil «kedi» sözünə bürünür. Jak papağını çıxarır, saçı yaşıl çıxır; Robert II dokuz barmaqlı əlini göstərir və Jak «sizinlə evlənirəm» deyir. Ailə dəstəsi ağır ritual rəqs edərək pişik kimi mırıldanır; səhnə qaralır və yalnız üç burunlu ağ üz və doqquz barmaq yılan kimi qımıldanır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
