Kelimeler ve Resimler — Seçme Hatıralar, Yazılar ve Bir Hikâye
Uyğundur
- Orxan Pamukun romanlarını sevən və onun şəxsi həyatına, yaradıcılıq mətbəxinə baxmaq istəyənlərə
- Yazıçıların ilk kitablarını nəşr etdirmək üçün çəkdikləri əziyyətə dair səmimi hekayələrə maraq göstərənlərə
- Qısa, müstəqil oxuna bilən esse və xatirə mətnlərini sevən oxuculara
- İstanbul, Nişantaşı və 1970–80-ci illər Türkiyəsinin atmosferinə həvəskar olanlara
Uyğun deyil
- Pamukun romanları kimi bütöv, süjetli bir əsər gözləyənlərə
- Pamukla ilk dəfə tanış olacaq oxuculara — bu kitab onun əsərlərini bilənlər üçün daha dəyərlidir
- Qısa mətnlərdən ibarət, keyfiyyəti bərabər olmayan toplulardan xoşlanmayanlara
Kitab gözlənilməz bir oyunla açılır: «Ödevimi Yaptım Öğretmenim» hekayəsini 1959-cu ildə Nişantaşındakı özəl məktəbdə oxuyan, sinifdən yaşca böyük, varlı və xəyalpərəst qız Zərifə danışır. O, riyaziyyat tapşırığını etmədiyini gizlətməyə çalışır, müəllim ona sillə vurur — və qız sinifdəki «həmişə ön partada oturan, müəllimə yaltaqlanan, böyüyəndə romançı Orxan Pamuk olmuş o paxıl uşaq»dan oxucuya xəbərdarlıq edir: «Yazsa, mənim haqqımda nələr uydurar, ona inanmayın.» Pamuk özünü öz personajının gözü ilə satirik şəkildə təqdim edir.
«Necə davam etdim?» və «Əsgər yoldaşlarım» yazıları 1980-ci ildə, 28 yaşında Tuzlada keçdiyi qısa müddətli əsgərlikdən bəhs edir. Qırx nəfərlik yataqxanada zarafatcıllar ona gülür: «Qəzetçiyəm deyir, işlədiyi qəzet yoxdur; romançıyam deyir, bir romanı da çap olunmayıb!» Pamuk da bu gülüşə qoşulur. Esse hərbi sistem haqqında deyil, insanlar haqqındadır: «erkən tərxis» şayiələrinə inanan əsgərlər, «qaribanlar»ın cəzalandırılması, kitab oxuyanların sayının üç-beşi keçməməsi, futbol verilişlərinin yataqxanada yaratdığı birlik.
Müəllif burada da ədəbi refleksiya qatını unutmur: şayiələrin roman texnikasındakı funksiyasını Dostoyevskinin «Cinlər»i, Latife Tekinin ilk romanları və Qarsia Markesin «sehrli realizmi» üzərindən izah edir. Eyni zamanda Yeter xanımın onu «müharibədən qayıdan qəhrəman» kimi qarşılaması, gələcək həyat yoldaşı Aylınla bazar görüşləri kimi incə şəxsi detallar yazıya isti bir ton verir.
Bölmənin ən güclü mətni «İlk romanım necə nəşr olunmadı»dır. «Cevdet bəy və oğulları» 1979-da Milliyet roman mükafatını qazanır, lakin nəşriyyat onu üç ildən artıq çap etmir. Pamuk mükafata «Aydık» təxəllüsü ilə qatıldığını, Sivas-Ərzincan dəmiryoluna səyahət edib arxivlərdə aylarla oxuduğunu, 1980 çevrilişinin yaratdığı qaranlıq havanı, 29 yaşında hələ də ata-anasından cib xərcliyi aldığını açıq etiraf edir. Anası onun yazıçı kimi də uğursuz olacağını üzünə deyir, sevgilisi Aylın isə müsvəddəni əl ilə köçürür.
Anket formasında qurulmuş müsahibədə Pamukun ən qısa və ən yaddaqalan cavabları var: ilk xatirəsi «Atanın yanında polislər var» qorxusudur, nümunə götürdüyü yazıçı Tolstoydur, ölümdən sonrakı həyata isə «kitablarda, sənət əsərlərində və muzeylərdə» inanır. «Nəyi başqa cür etməli idiniz?» sualına cavabı — «Fars dilini öyrənməli, daha az siyasi olmalı idim» — yazıçının öz yolu ilə hesablaşmasını göstərir.
«Sözlər və ulduzlar», «Dəniz» və «İtmiş təbii hovuz» isə lirik miniatürlərdir: Boğazın «etibar etdiyim köhnə dost» kimi təsviri, dənizə girərkən ağılla bədənin ziddiyyəti, 12 yaşında kəşf etdiyi və içində bütöv bir «sivilizasiya» gördüyü qayalıq hovuz. Bu mətnlər Pamukun «Masumiyyət Muzeyi»ndəki əşyaya və xatirəyə olan maraqla birbaşa səsləşir.
- Açılış hekayəsində müəllifin özünü satirik şəkildə personaj kimi göstərməsi oyunbaz bir çərçivə yaradır
- Xatirə yazıları ilə ədəbi-nəzəri refleksiyalar təbii şəkildə qarışır
- Qısa mətnlər istənilən yerdən oxunmağa imkan verir
- Mətnlərin həcmi və dərinliyi bərabər deyil; bəzi yazılar qəzet köşəsi kimi yüngül qalır
Müəllifin uşaqlıq və gənclik xatirələrini İstanbulun hüznü ilə birləşdirən əsas memuarı
Roman yazmaq və oxumaq haqqında Harvard mühazirələri — bu toplunun ədəbi esselərinin davamı
Oxunan hissənin sonunda «Sözlər və ulduzlar», «Dəniz» və «İtmiş təbii hovuz» lirik miniatürlər kimi gəlir: Boğazın «etibar etdiyim köhnə dost» kimi təsviri, dənizə girərkən ağılla bədənin ziddiyyəti, 12 yaşında kəşf etdiyi və içində bütöv bir «sivilizasiya» gördüyü qayalıq hovuz.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
